İdari Yargıda Aynı Dilekçe ile Dava Açılabilecek Haller

İdari yargıda kural olarak her bir idari işleme karşı herkes ayrı ayrı dava açmalıdır. Ancak bazı durumlarda tek bir dilekçe ile birden fazla karara karşı ya da birden çok kişi tarafından bir karara karşı dava açmasının önü açılmıştır. İdari yargıda aynı dilekçe ile dava açılabilecek haller 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 5. maddesinde düzenlenmiştir. Yasanın 5. maddesi şu şekildedir:

“Madde 5 – (Değişik: 10/6/1994-4001/3 Md.)

1. Her idari işlem aleyhine ayrı ayrı dava açılır. Ancak, aralarında maddi veya hukuki yönden bağlılık yada sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı bir dilekçe ile de dava açılabilir.
2. Birden fazla şahsın müşterek dilekçe ile dava açabilmesi için davacıların hak veya menfaatlerinde iştirak bulunması ve davaya yol açan maddi olay veya hukuki sebeplerin aynı olması gerekir.”

Dolayısıyla yasa maddesinden de açıkça görüleceği üzere aralarında maddi ya da hukuki yönden bağlılık veya sebep-sonuç ilişkisi bulunan birden fazla işleme karşı tek bir dilekçe ile dava açılması mümkündür. Bunun yanı sıra birden fazla kişi tarafından ortak bir dilekçe ile dava açılması da mümkündür. Bunun için kişilerin menfaatlerinde iştirak olması ve dava konusu olay veya sebeplerin aynı olması gerekir. Kadim Hukuk ve Danışmanlık olarak bu yazımızda idari yargıda aynı dilekçe ile dava açılabilecek hallerden ve İdari Yargılama Usulü Kanunu 5. maddeden bahsedeceğiz.

İdari Yargıda Aynı Dilekçe ile Dava Açılabilecek Haller Nelerdir?

İdari yargıda kural her bir idari işleme karşı ayrı ayrı dava açılması olup, aralarında ilişki bulunan konularda bir dilekçe ile birden çok dava açılması da mümkündür. İdari yargıda aynı dilekçe ile dava açılabilecek hallerin şartları kanunda düzenlenmiştir. Bu durumun en önemli faydası ise yargı yerleri tarafından aynı konu hakkında farklı kararların verilmesinin engellenmesidir. Her bir idari işlem hakkında ayrı ayrı dava açılmasının istisnaları İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda 5. maddede şu şekilde sıralanmıştır:

• Birden çok işleme karşı tek dilekçe ile dava açılması,
• Aynı işleme karşı birden çok kişi tarafından tek dilekçe ile dava açılması,
• Aynı işlemden doğan iptal ve tam yargı davalarının birlikte açılması.

Birden çok karar karşı tek bir dilekçe ile dava açılması aynı kişiyi ilgilendiren birden çok idari karar olduğu durumlarda söz konusu olacaktır. Bu durum için birçok şartın somut olayda gerçekleşmesi gerekir. En önemlisi ise dava konusu olacak kararlar arasında hukuki bağlılık, maddi bağlılık veya sebep sonuç ilişkisinin bulunması zorunluluğudur.

Birden Çok İşleme Karşı Tek Dilekçe ile Dava Açılması

Birden fazla idari işlem aleyhine tek bir dilekçe ile dava açılabilmesi mümkündür. Bunun için dava konusu işlemlerde maddi ve hukuki bağlılık olması halinde bu işlemlerde sebep-sonuç ilişkisinin bulunması gereklidir. Maddi ve hukuki bağlılık ile kast edilen husus; dava konusu kararlardan birinin diğerinin sonucunu etkileyecek olması, ve bu etkide yarar bulunmasıdır. Örnek vermek gerekirse bir yönetmeliğin ve yönetmelik nedeniyle meydana gelen idari işlemin iptali tek bir dava ile açılabilir.

Uygulamada tek dilekçe ile birden fazla işleme karşı açılan bir davada dosya Danıştay’a gelmiş ve Danıştay kararlar arasında bağlılık olduğuna kanaat getirip istem konusu davalardan birinin reddine diğerinin kabulüne karar vermiştir. Dolayısıyla birden fazla işlem aleyhine tek bir dilekçe ile dava açıldığı durumlarda iki işlem için aynı kararın verilmesi zorunlu değildir. Birinin reddine ve diğerinin kabulüne de karar verilebilir.

Birden Çok İşleme Karşı Tek Dilekçe ile Dava Açılmasının Şartları

İdari yargıda aynı dilekçe ile dava açılabilecek hallerin mümkün olduğu ancak bununla ilgili kararlar arasında maddi ve hukuki bağlılık veya sebep-sonuç ilişkisinin bulunması gerektiğini ifade etmiştik. Bununla birlikte bu işlemlere karşı tek dilekçe ile dava açılabilmesi için aynı yargı yerinin görevli olması da gerekir. Bu durum davaya bakmakla görevli merciinin her ikisinin de ilk derece mahkemesi ya da her ikisinin de Danıştay olması gerektiğini ifade eder. Dolayısıyla birden çok işleme karşı tek dilekçe ile dava açılmasının şartları şu şekilde sıralanabilir:

• İşlemler arasında maddi ve hukuki bağlılık veya sebep-sonuç ilişkisi olmalıdır.
• Aynı yargı yeri görevli olmalıdır.
• İşlemler arasında süre yönünden uygunluk bulunmalıdır.
• Kararlar aynı türde olmalıdır.
• Davalar arasında davalı yönünden uygunluk bulunmalıdır.

Birden çok işleme karşı tek dilekçe ile dava açılırken her iki idari işlemin de tebliğ süresinden itibaren 60 günlük sürenin geçmemiş olması gerekir. İşlemlerden birinin dava açma süresi geçtiği takdirde idari işleme karşı dava açılması mümkün değildir. Ayrıca hem bir idari işlem hem de yargısal bir eylemin aynı dilekçe ile dava edilmesi mümkün değildir. Ayrıca açılacak davada her iki işlemin davalısı da aynı idari kurum / kuruluş olmalıdır.

Aynı İşleme Karşı Birden Çok Kişi Tarafından Tek Dilekçe ile Dava Açılması

Birden çok kişinin aynı idari işleme ya da eyleme karşı tek bir dilekçe ile dava açması yasanın İYUK 5/2. maddesinde uygulanabilir kılınmıştır. Davanın birlikte açılması için yasada öngörülen koşulların da yerine getirilmesi gerekir. Bu davacıların hak ve menfaatlerinde iştirak ve davaya yol açan maddi olay ve hukuki sebeplerin aynı olması anlamına gelir.

Aynı idari işleme veya eyleme karşı zarar gören kişilerce tek dilekçe ile dava açılması için maddi ve hukuki nedenlere dayanılması yeterli değildir. Ayrıca bu kişiler arasında hak ve menfaat ilişkisinin de bulunması gerekir. Bu nedenle kişilerin uğradığı zararda nicelik veya nitelik bakımından farklılık olduğu takdirde Danıştay’a göre bu kişilerin ayrı ayrı dava açması gerekir. Mahkeme tarafından birlikte dava açmanın mümkün olup olmadığı ilk inceleme aşamasında incelenir. Son olarak birlikte dava açan kişiler ortak bir şekilde hareket etmeli ve ortak adres göstermelidir. Bunun için kişilerin tek bir avukat ile çalışmaları tavsiye edilir.

Aynı İşlemden Doğan İptal ve Tam Yargı Davalarının Birlikte Açılması

Hak ihlali olan bir durumda idari işlemin iptali ve tam yargı davası birlikte açılabilir. Bu durum davacının vereceği bir dava dilekçesinde hem idari işlemin iptalini hem de uğradığı haksızlığın giderilmesini talep etmesi anlamına gelir. Bu durum yasanın 12. maddesinde düzenlenmiştir. 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 12. maddesi şu hükme haizdir:

“Madde 12 – İlgililer haklarını ihlal eden bir idari işlem dolayısıyla Danıştaya ve idare ve vergi mahkemelerine doğrudan doğruya tam yargı davası veya iptal ve tam yargı davalarını birlikte açabilecekleri gibi ilk önce iptal davası açarak bu davanın karara bağlanması üzerine, bu husustaki kararın veya kanun yollarına başvurulması halinde verilecek kararın tebliği veya bir işlemin icrası sebebiyle doğan zararlardan dolayı icra tarihinden itibaren dava süresi içinde tam yargı davası açabilirler. Bu halde de ilgililerin 11 nci madde uyarınca idareye başvurma hakları saklıdır.”

Dolayısıyla davacının tam yargı ve iptal davasını birlikte açabilmesi mümkün olduğu gibi önce iptal davası ardından tam yargı davasının açılması da mümkündür. Önemli olan husus tam yargı davasında iptali istenen husustan doğan zararın talep edilmesidir. Eğer iptali istenilen işlem ile açılan tam yargı davasında doğan zarar arasında bir bağ yoksa her iki davanın birlikte açılma imkanı bulunmamaktadır.