Genel Af Nedir? Af Çıkacak Mı?

Genel Af Nedir? Af Çıkacak Mı?

genel af

Af, davanın veya cezanın düşürülmesini sağlayan, sanığın cezaevine girmesini, girmişse çıkmasını sağlayan bir müessesedir. Diğer bir tanımla af, suçlar karşısında cezaya hükmetme yetkisini ortadan kaldıran, hükmedilmiş cezaların kısmen veya tamamen infazına engel olan ya da hükmedilmiş cezanın hafifletilmesi sonucunu doğuran düzenlemedir. Af cezaevindeki suçlular ile ailelerini etkileyen en önemli kurumdur. Bir çok mahkum ve yakını af çıkacak mı diye merak içindedir. Cumhuriyetin kuruluşundan itibaren çeşitli sebeplerden dolayı 100’ü aşkın af ilan edilmiştir. Bunlardan; 1922, 1923, 1933, 1960, 1963, 1966 ve 1974’te olmak üzere yedisi genel aftır. 4616 Sayılı Şartla Salıverilme ve Erteleme Yasası, 22 Aralık 2000 tarihinde Rahşan ECEVİT’in önerisiyle çıkarılmış ve halk arasında “Rahşan Affı” olarak bilinmektedir. Cezaevlerinde yer kalmadığı gerekçesiyle çıkarılan yasa 70.000 kişilik cezaevi kapasitesini 40.000’e düşürmüştür. Bu yasa 1999 yılından önce işlenen suçları kapsamaktaydı.

Adalet Bakanı ve hükümet yetkilileri: Hükümetin gündeminde af yoktur. Af düşüncesi de yoktur. Sadece infaz kanunlarıyla ilgili ufak değişiklikle gündemde. Toplumu rahatsız eden suçlarla ilgili zaten istisnalar koyuluyor. Milletin rahatsız olduğu suçların hiçbirisi ezanın infazını dışarıda öngören uygulamaya dâhil edilmedi. Af gündemimizde yok. Aklımızda da yok. Bundan sonra da olmayacaktır.

Anayasanın 87. maddesine göre genel af ve özel af ilanına TBMM üye tamsayısının beşte üç çoğunluğu ile karar verilebilir. Af çıkarma yetkisinin istisnası ise, orman suçları yönünden (af yasağı mahiyetinde) Anayasanın 169/3. maddesinde gösterilmektedir. Meclisin af kararı, yargı işlemi olmayıp, yasama işlemi niteliğindedir. Cumhurbaşkanının bireysel özel af çıkarma yetkisi, Anayasanın 104. maddesinde; sürekli hastalık, sakatlık ve kocama sebebi ile belirli kişilerin cezalarını hafifletmek veya kaldırmak” şeklinde belirtilmiştir. Cumhurbaşkanının özel af kararı da yargı işlemi olmayıp, kamu gücü işlemi mahiyetindedir. Anayasanın 87. maddesi uyarınca yasama organının kabahatler veya disiplin eylemleri için de af çıkarma yetkisi bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi 2802 sayılı Kanunun 69. maddesi uyarınca hakim ve C. savcıları hakkında verilen disiplin cezalarının affına da yetkilidir. Af, “genel af” ve “özel af” olmak üzere ikiye ayrılmaktadır.

  • Genel af: Hem cezayı, hem de suçu ortadan kaldırır. Yani genel af, sadece mahkumiyetin bütün cezaî sonuçlarını değil, aynı zamanda fiilin suç olma niteliğini yok eder.
  • Özel af: İse suçu değil, sadece cezayı ortadan kaldırır. Yani özel af, fiilin suçluluk niteliğini değil, fakat hükmedilmiş olan cezayı ortadan kaldırır, azaltır veya başka bir cezaya çevirir.

Af kurumu esas itibariyle 1982 Anayasası’nın 87 ve 104. maddelerinde düzenlenmekle birlikte teknik yönleri 5237 sayılı TCK’nın birinci kitap üçüncü kısmında ”dava ve cezanın düşürülmesi” başlıklı dördüncü bölümde ele alınmıştır. Af yasama organı tarafından çıkarıldığından bir yasama işlemidir. Bu husus Anayasanın 87. maddesinde belirtilmiştir. Maddede Türkiye Büyük Millet Meclisinin görev ve yetkileri sıralanmıştır. Maddede, Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tamsayısının beşte üç çoğunluğunun kararı ile genel ve özel af ilânına karar verme yetkisi belirtilmiştir. Cumhurbaşkanı tarafından çıkarılan af ise, tamamen idari bir işlem niteliğindedir. Af, af kanununda aksi bir düzenleme yer almamakta ise, kural olarak mecburi niteliktedir. Aftan yararlanma kişilerin iradesine bağlı değildir. Davanın ve cezanın düşürülmesi nedenlerinden birisi olan af, tarihin tüm dönemlerinde hep var olmuştur. Türkiye Cumhuriyeti Anayasalarında da af hususu düzenleme altına alınmıştır.

af cikacak mi
af cikacak mi

Af Nedir?

Af, davanın veya cezanın düşürülmesini sağlayan, sanığın cezaevine girmesini, girmişse çıkmasını sağlayan bir müessesedir. Diğer bir tanımla af, suçlar karşısında cezaya hükmetme yetkisini ortadan kaldıran, hükmedilmiş cezaların kısmen veya tamamen infazına engel olan ya da hükmedilmiş cezanın hafifletilmesi sonucunu doğuran düzenlemedir.  Kural olarak af tasarrufunun konusu sınırsızdır. Kanun koyucu her türlü suçu af kapsamına alabilir. Bunun tek istisnası orman suçları ile ilgilidir. Orman suçları dışındaki tüm suçların af kapsamına alınması mümkündür. Af tamamen milli karakterdedir, ülke içinde kovuşturma olanağı bulunan suçlar affedilebilir. Bir ülkede çıkarılan affın başka bir ülke açısından sonuç doğurması söz konusu olamaz. Af kanununda açık bir hüküm yer almadığı sürece, yalnızca adli cezaları kapsar, disiplin cezaları, zabıta tedbirleri gibi cezaları kapsamaz. Ancak af kanunu ile bunların da kapsama alınması mümkündür. Af, Türk Ceza Kanunu madde 65’de;

  1. Genel af halinde, kamu davası düşer, hükmolunan cezalar bütün neticeleri ile birlikte ortadan kalkar.
  2. Özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir veya infaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir ya da adlî para cezasına çevrilebilir.
  3. Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları, özel affa rağmen etkisini devam ettirir.

şeklinde belirtilmiştir.

Af ile kişisel haklar kapsama alınamaz. Daha açık bir deyişle özel hukuka ilişkin hakların şahsi hak sahibi tarafından istenmesi, af kanunu ile bertaraf edilemez. Anayasamızın ve TCK’nın düzenlemesine bakıldığında iki çeşit af olduğu görülecektir. Bunlar;

  • Genel af: Kamu davasının düşmesi veya ceza mahkumiyetinin tüm neticeleriyle birlikte ortadan kalkması sonucunu doğuran bir ceza hukuku düzenlemesidir. (TCK 65/1. madde)
  • Özel af: Kesinleşmiş hapis cezasının cezaevinde infaz edilmesinden vazgeçilmesi veya cezaevinde infaz edilecek sürenin azaltılması veya hapis cezasının adli para cezasına çevrilmesini sağlayan bir ceza hukuku kurumudur. (TCK 65/2. madde)

Tarafımıza çok fazla; af yasası çıktı mı, çıkacak mı? Mahkumlara af yasası kimleri kapsıyor? gibi sorular sorulmaktadır. Meclis gündemi ile genel af detayları netleşiyor. Covid-19 izni yerine denetimli serbestliğin kapsamı genişliyor. Buna göre 120 bin civarındaki tutuklu ve hükümlünün 70-80 bini cezalarının kalan kısmını dışarıda tamamlayacak. Cumhurbaşkanı af açıklamasının detayları merak ediliyor. Peki, af yasası çıktı mı, çıkacak mı? 2024 af yasası kimleri kapsıyor? Genel af var mı? Mahkumlara ceza indirimi çıktı mı? Sorusu son zamanlarda tarafımıza çok sık sorulmaktadır. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç konu hakkında açıklamalarda bulunurken, 7. Yargı Paketi’nde genel af bulunmuyor. 7. Yargı Paketi’nde infaza ilişkin düzenlemeler vardır. Bu düzenlemeler ile hükümlüler daha erken cezaevinde çıksa da bu durum bir af değildir. Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, TBMM Genel Kurulu’nda kabul edilen koronavirüs iznindeki hükümlülere ilişkin düzenlemeye dair açıklamalarda bulundu. Kabul edilen kanun teklifinin ‘af’ düzenlemesi olmadığının altını çizen Bakan Tunç “Covid-19 izninde bulunan koşullu salıverilme tarihine belli bir süre kalmış olan iyi halli hükümlülerin kalan cezasının denetimli serbestlik altında çektirilmesidir” ifadelerini kullandı.

Genel Af

TCK’nın 65/1. maddesini göz önünde tutarak, kamu davasının düşmesi ve hükmolunan cezaların bütün sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkmasını sağlayan af olarak tanımlamak mümkündür. Kamu davasını, hükmolunmuşsa cezaları ve mahkumiyetin bütün sonuçlarını ortadan kaldıran af, bir tek kişi hakkında çıkarılmış olsa bile genel aftır. Bir affın genel af niteliğinde olup olmadığının tespitinde belirleyici olan birçok kimse hakkında çıkarılmış olması veya tüm suçları kapsaması değil, bu af ile cezaların ve mahkumiyetin bütün sonuçlarının ortadan kaldırılıp kaldırılmadığıdır. Genel af ile tüm suçlar ve suçlular affedilebileceği gibi, bir kısım suçlar ve suçluların affı da mümkündür.

Genel af halinde;

  • Şüpheli hakkında kamu davası açılmamış ise, şüphelinin işlediği fiilin suç olma vasfı ortadan kalktığından dava açılmaz,
  • Kamu davası açılmış ancak kesinleşmemiş ise kamu davasının düşürülmesine karar verilir. Sanık yargılama giderlerine mahkum edilmez.
  • Fail hakkında verilen mahkumiyet kararı kesinleştikten sonra genel affın çıkması halinde, hükmolunan ceza sonuçlarıyla birlikte ortadan kalkar ve kişi o suçu hiç işlememiş gibi bir hale gelir.

Genel Affın Kriterleri ve Etkileri

  • Kanunda affa tabi suçların hukuki nitelendirilmesi gösterilmişse, bu suçlardan aynı ismi taşıyan benzer fiiller, suçların kasıtlı ve taksirli halleri, artırıcı ve hafifletici nitelikli hallerinin af kapsamında olduğu kabul edilir.
  • Ortada bileşik suç var ise, af kanununda bu bileşik suç affa uğrayan suçlar arasında sayılmamış ise, bileşik suçu oluşturan suçlar af kapsamına girse bile bileşik suçun affa uğradığı kabul olunamaz.
  • Affın, failin belli şartları yerine getirmesi şartı ile uygulanabileceği öngörülmüş olabilir. Bu şartlar; suçtan zarar görenin zararını tazmin, eski hale getirme veya aynen iade suretiyle giderilmesi, failin belli süre içerisinde teslim olmasını, müsadereye tabi eşyanın teslim edilmesini belirtebilir.
  • Genel affa uğramış ceza, tekerrüre esas alınmaz, seçenek yaptırıma çevirmeye, ertelemeye, kamu davasının açılmasının ertelenmesine, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına engel olmaz.
  • Açık bir hüküm yoksa disiplin cezalarının uygulanmasına engel olmaz.
  • Malların geri alınması ve uğranılan zararın tazmini için açılan şahsi hak davasını etkilemez.

Genel Affın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Genel affın hukuki sonuçları aşağıdaki gibi sıralanabilir;

  • Ceza soruşturması varsa takipsizlik kararı verilir.
  • Kamu davası varsa kamu davasını düşürür.
  • Tutukluluk hali mevcutsa tahliye kararı verilir.
  • Adli sicil kaydından, genel affa uğrayan suçlar silinir.
  • Kesinleşen mahkumiyetler ortadan tamamen kalkar.
  • Verilen disiplin cezası varsa ortadan kaldırılır.
  • Genel affa uğrayan suç hakkında tekerrür hükümleri uygulanmaz.
genel af ozel af cikar mi
genel af ozel af cikarmi

Özel Af

Türk Ceza Kanunu’nda yapılan bu af tanımı öğretide yapılan özel af tanımlarıyla da örtüşmektedir. Örneğin, öğretide, özel affı; mahkemeler tarafından hükmolunmuş cezaların infazını kısmen veya tamamen vazgeçilmesi olarak ifade eder. Özel af konusunda 5237 sayılı Türk Ceza Yasası’nın 65. maddesi “Özel af ile hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir veya infaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir ya da adlî para cezasına çevrilebilir” (2. fıkra), “Cezaya bağlı olan veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları, özel affa rağmen etkisini devam ettirir” (3. fıkra) ifadelerini kullanmıştır. Dolayısıyla özel af, sadece cezaya tesir eden ve fiilin “suç” vasfını etkilemeyen; bir başka anlatımla, kesinleşmiş bir cezayı ortadan kaldıran, hafifleten veya başka cezaya çeviren (daha hafif olmak şartıyla) bir tasarruftur. Genel af gerçekleşmiş veya gerçekleşecek olan ceza mahkûmiyetinin, hiç gerçekleşmemiş gibi tüm hüküm ve sonuçlarını ortadan kaldıran bir kurum iken; özel af, ceza mahkûmiyetinin hüküm ve sonuçlarını tamamen ortadan kaldırmayan, sadece cezanın niteliğine ve miktarına ilişkin bir kurumdur.

Genel af kesin hükmün öncesine veya sonrasına müdahale edebilirken, özel af kesin hükmün sonrasına müdahale eder ve sadece cezanın infazıyla ilgili sonuçlar doğurur8. Gerek özel gerekse genel af, bir veya birkaç kişi hakkında çıkarılabileceği gibi (ki buna “bireysel özel af” denir); belirli suçları işlemiş bütün mahkûmlar hakkında da çıkarılabilir (buna da “toplu özel af” denir). 1982 Anayasası’nın benimsediği esasa göre TBMM’nin hem bireysel, hem de toplu özel af çıkarma konusunda yetkili kılınmasına karşılık; Cumhurbaşkanı‘na sadece münferit sebeplere bağlı olarak bireysel özel af konusunda yetki verilmiştir.

Özel af, hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son veren, hapis cezasının infaz kurumunda çektirilecek cezasını kısaltan ya da hapis cezasını adli para cezasına çeviren af olarak tanımlanabilir. Madde düzenlemesi yalnızca infaz aşamasının dikkate alınıp, soruşturma ve kovuşturma aşamasını dikkate almaması nedeniyle eksiktir. Özel afta ceza ortadan kalkmamakta, infazına son verilmekte, infaz süresi kısalmakta veya başka bir cezaya çevrilmektedir. Özel af yalnızca cezayı ortadan kaldırır ve sadece hapis cezasının affını içerir.

Özel Affın Kriterleri ve Etkileri

  • Belli suçlardan açılan davaların belli süre ertelenmesi gibi davayı geri bırakan haller yer alabileceği gibi, bazı cezaların da ortadan kaldırılması, azaltılması veya değiştirilmesi de söz konusu olabilir.
  • Ceza tamamen ortadan kaldırılmış ise cezanın infazına başlanmaz,
  • Cezanın infazına başlanmış ise son verilir.
  • Ceza infaz edilmişse, cezanın iadesi mümkün değildir.
  • Cezanın hafifletilmesi söz konusu ise hangi oranda hafifletildiği veya cezanın ne kadarının çekilmesi gerektiği belirtilir.
  • Cezanın niteliği değişmişse değişen cezanın infazı gerekir
  • Davanın ertelenmesine ilişkin ise mahkeme tarafından erteleme kararı verilir
  • Cezanın affedilmesi, azaltılması veya paraya çevrilmesi niteliğinde ise müsadere kararı verilmesine engel olmaz
  • İnfaz aşamasında çıkmışsa, cezaya bağlı veya hükümde belirtilen hak yoksunlukları varlıklarını devam ettirir
  • Seçenek yaptırıma çevrilmeye, ertelemeye, kamu davasının açılmasının ertelenmesine, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına engel olabilir
  • Özel affa uğramış cezalar tekerrüre esas alınabilir.

Özel Affın Hukuki Sonuçları Nelerdir?

Özel afta mahkumiyet etkisini devam ettirdiğinden mahkumiyetin hukuki sonuçları ortadan kalkmaz. Özel af, cezanın infaz aşamasına etki etmektedir. Özel affın hukuki sonuçları türüne göre aşağıdaki gibidir;

  • Hapis cezasının infaz kurumunda çektirilmesine son verilebilir.
  • İnfaz kurumunda çektirilecek süresi kısaltılabilir.
  • Hapis cezası adlî para cezasına çevrilebilir.

Bu makalemizde; genel af nedir, özel af nedir, genel ve özel affın hukuki sonuçları nelerdir, affın hukuki dayanağı nedir, af çıkarma yetkisi kime aittir, genel aftan kimler yararlanamaz, Türkiye’nin genel af süreçleri, 2024 yılında af, 2024 yılında af çıkacak mı, 2024’te çıkacak af kimleri kapsayacak, 2024 yılında af hangi suçları kapsayacak, 2024 yılı yeni infaz düzenlemesi, 2024 yılında genel af çıkarsa ne olur, gibi konulara açıklık getirdik.

genel af ozel af
genel af ozel af

Af Çıkacak Mı?

2024 yılında genel veya özel bir af çıkacak mı konusunda henüz net bir gelişme kaydedilmedi. Ancak bakanların ve siyasilerin yaptığı açıklamalar af bekleyenleri umutlandırıyor. 2024 yılında çıkması beklenen genel veya özel af konusunda Adalet Bakanı Tunç yeni infaz düzenlemesi gelebileceğini belirtti. Genel af çıkacak mı, sorusu mahkum ve yakınlarının merak ettiği konuların başında geliyor. Yargı paketi çalışmaları Adalet Bakanlığınca sürerken genel af iddiaları kamuoyunun gündemine geldi. 2024’te genel af çıkacak mı? 9. Yargı Paketi’nde genel af var mı?  Adalet Bakanlığı tarafından çalışmaları tamamlanan ve meclise sunulan 9. Yargı Paketinde en çok merak edilenlerden biri de ‘genel af’ oldu. Mahkumlar ve aileleri gözlerini genel af düzenlemesine çevirdi. Peki, 2024’te genel af çıkacak mı? 9. Yargı Paketi’nde genel af var mı? Adalet Bakanlığı genel af son durum nedir? Af çıkacak mı? 120 bin mahkumu ilgilendiren af düzenlemesini bekliyor.

Seçimlere geri sayım devam ederken yüzbinlerce mahkum ve ailesinin gözü af yasasında. “Mahkumlara af çıkacak mı? Seçim öncesinde af yasası Meclis gündemine gelecek mi?” sorularına yanıt aranırken af yasasına ilişkin son gelişmelere makalemizde değindik. 9. Yargı Paketi içeriğinde genel af detayı yer almıyor. Daha öncesinde açık cezaevinde kalan mahkumlar izinli olarak dışarı çıkmaktaydı. Bu durum aslında bir kısmi af niteliğindeydi.  Yaklaşık olarak 120 bin mahkumu ilgilendiren ve genel affı kapsamayan kısmi af, 31 Temmuz 2023 tarihine kadar uzatılmıştı. Yani 21 Temmuza kadar açık cezaevine ayrılan kişiler sarıl verilmektedir. Buna Covid izni de denilmektedir. Şu an için af konusu söz konusu değildir.

2024 Af Yasası Ne Zaman Çıkacak?

2024 yılında mahkumlara af çıkıp çıkmayacağına dair kesin bir bilgi veya resmi açıklama yoktur. Af çıkarılması, siyasi bir karardır ve birçok faktöre bağlı olarak değişebilir. Çünkü kararı TBMM vermektedir. TBMM af konusunda karar verirken bir çok faktörü gözönüne alır. Bu faktörler şunlardır:

  • Siyasi iklim: Hükümetin ve siyasi partilerin af konusundaki tutumu, af çıkıp çıkmayacağını etkileyen önemli bir faktördür.
  • Toplumsal talep: Toplumda af konusunda yoğun bir talep varsa, bu durum af çıkma ihtimalini artırabilir.
  • Cezaevlerinin doluluk durumu: Cezaevlerinin kalabalık olması ve kapasite sorunu gibi durumlar da af çıkma ihtimalini etkileyebilir.
  • Suç türleri ve mahkumların durumu: Af kapsamına alınacak suç türleri ve mahkumların durumu da af çıkma ihtimalini etkileyen faktörler arasındadır.
  • Yaklaşan seçimler: 2023 ve 2024 yılı da seçimler yapıldığı için gelecek 4-5 yıllık süreçte seçim olması beklenmiyor. Buda af çıkma

Ancak, bu gelişmelerin kesin olarak af çıkacağı veya çıkmayacağı anlamına gelmediğini tekrar belirtmek önemlidir.

2 yorum

  1. sevgül karataş 20 Aralık 2023 1:51 PM

    af nezawan cıkıyor onaylandımı

  2. Umur Yıldırım 27 Aralık 2023 11:38 AM

    Halen meclis gündemine gelmedi. İçeriği belli değil.

Yorum Gönderin

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

X
kadim hukuk ve danışmanlık