Boşanmada Evcil Hayvanların Velayet Durumu

Boşanma süreci sadece eşleri etkileyen bir süreç değildir. Boşanma sürecinde eşlerin beraber kuruduğu yaşamın tüm unsurlarının beraberinde düzenlenmesi gerekir. Bu unsurlar arasında son zamanlarda gündemde olan eşlerin evcil hayvanlarının durumudur. Günümüzde pek çok aile için evcil hayvan bir “mal” değil; bir aile üyesidir. Bu hususta boşanmada evcil hayvanların velayet durumunu gündeme getirmektedir.

Türk hukukunda hayvanların statüsü uzun bir süre boyunca “eşya” kapsamında değerlendirilmiştir. Ancak zamanla bu statü toplum tarafından sorgulanmış ve hoş karşılanmayan bir durum haline gelmiştir. Eşlerin boşanması durumunda evcil hayvanlarının kime verileceği, bakımının kim tarafından karşılanacağı, hayvanın refahının ne şekilde sağlanacağı gibi pek çok soru akıllara gelmektedir. Tüm bu soruların cevapları açısından mahkemenin ne şekilde bir değerlendirme yapacağı önem taşır. Bu başlık altında boşanma durumunda evcil hayvanların velayet durumunun ne şekilde olacağı, Türk Medeni Kanunu çerçevesinde mevcut hukuki durum kapsamlımca ele alınacaktır.

Evcil Hayvanın Hukuki Konumu

Gelişen teknoloji ve sanayi ile insan ve hayvan arasındaki ilişkide oldukça değişmiş ve gelişmiştir. Bu husus günümüzde hayvanın hukuki statüsü noktasında tartışmaları da gündeme getirmiştir. Hayvanlar geçmiş tarihlerde çoğunlukla ekonomik değer taşıyan ve insana hizmet eden varlıklar olarak değerlendirilirken; günümüzde bu husus evcil hayvanlar ile birlikte değişmiştir. Günümüzde evcil hayvanlar bir çok kişi için bir eşya olmaktan ziyada aile üyelerinden biri olarak görülmektedir. Bu değişim ve gelişim hayvanların hukuk düzeni içerisindeki konumunun ve hukuki statüsünün yeniden değerlendirilmesini zorunlu kılmıştır.

Türk hukuku kapsamında hayvanlar uzun süre boyunca “taşınır eşya” niteliğinde değerlendirilmiştir. Bu yaklaşım hayvanlarında bir canlı olduğu gerçeğini göz ardı eden bir yaklaşımdır. 5199 sayılı Hayvanları Koruma Kanunu ve ilgili mevzuat değerlendirildiğinde hayvanların sıradan bir eşya olarak değerlendirilmesinden uzaklaşan bir anlayışın benimsendiği görülmektedir. Evcil hayvanlar açısından hukuki tartışmalar özellikle borçlar hukuku ve aile hukuku alanında yoğunlaşmaktadır. Özellikle de boşanma davalarında evcil hayvanların durumu, bakımından kimin sorumlu olacağı gibi hususlar mevzuatın sınırlı olması nedeniyle uygulamada farklı yorumlara neden olmaktadır.

Boşanma Davasında Evcil Hayvan Kimde Kalır?

Eşlerin boşanması hallerinde ortak yaşamlarına dair pek çok husus yeniden değerlendirilir. Evlilik birliğinde eşler birlikte evcil hayvan sahiplenmiş ve bu hayvanın bakımını birlikte üstlenmiş olabilmektedirler. Eşlerin boşanma sürecine girmeleri ile birlikte bu hayvanın hangi tarafta kalacağı, bakım ve gözetim sorumluluğunu kimin yerine getireceği hususu da tartışma konusu olabilmektedir. Toplumda hayvanların hukuki statüsüne dair ciddi eleştiriler bulunsa da yürürlükteki mevzuatta hayvanlar “taşınır eşya” statüsünde konumlandırılmışlardır. Bu nedenle boşanma davalarında evcil hayvanların kimde kalacağı noktasına mahkeme çocuğa yönelik velayet değerlendirilmesindeki gibi bir değerlendirme yapmamaktadır.

Boşanma davasında evcil hayvanın kimde kalacağı sorusunun net bir cevabı bulunmamaktadır. Bu husus boşanmanın çekişmeli ya da anlaşmalı olmasına göre değişiklik gösterir. Mahkeme bu noktada eşlerin ortak bir iradesi olup olmadığına bakar. Eşlerin evcil hayvanın kimde kalacağı noktasında ortak bir iradesi bulunmuyorsa mahkeme bu yönde bir değerlendirme yapacaktır. Mahkeme kararını verirken gerekli görürse bilirkişi incelemesi gibi araçlara da başvurabilir.

Anlaşmalı Boşanma Davasında Evcil Hayvanın Velayeti

Boşanma davaları, taraflar arasındaki uyuşmazlığın niteliğine göre anlaşmalı boşanma davası ve çekişmeli boşanma davası olarak ikiye ayrılmaktadır. Eşlerin ortak paydada buluşarak birlikte boşanma davası açması ya da eşlerden birini açmış olduğu boşanma davasını diğerinin kabul etmesi halinde anlaşmalı boşanma davası söz konusu olur. Anlaşmalı boşanma davası 4271 sayılı Türk Medeni Kanunu’nun 166/3. Maddesinde düzenlenmiş olup bu hüküm gereğince tarafların evlilik birliğinin en az bir yıl sürmüş olması, hâkimin tarafları bizzat dinlemek suretiyle iradelerini serbest bir şekilde açıkladıklarına kanaat getirmiş olması gerekmektedir. Anlaşmalı boşanma davalarında eşler boşanmanın tüm sonuçlarına dair anlaşmalı boşanma protokolünü mahkemeye sunmakla yükümlüdürler. Bu protokol; nafaka, tazminat, mal paylaşımı, çocukların velayeti gibi konuların yanı sır evcil hayvanlara ilişkin düzenlemeleri de kapsayabilirler.

Anlaşmalı boşanma davalarında tarafların evcil hayvanlarına ilişkin düzenlemeleri, protokole dahil etmeleri durumunda söz konusu düzenlemelerin net ve uygulanabilir nitelikte olması gerekmektedir. Tarafların protokolde belirttikleri hususlar hâkim tarafından uygun bulunmadığı takdirde, taraflardan protokolde değişiklik yapmaları istenebilir. Bu nedenle protokolde belirtilecek hususlar tereddütte yer bırakmaksızın, hayvanın fiili bakımının kim tarafından üstlenileceği veya evcil hayvanın masraflarının ne şekilde karşılanacağı hususu detaylıca belirtilmelidir. Mahkeme protokolde herhangi bir belirsizlik ya da hukuka aykırılık tespit etmediği takdirde protokolü onaylayarak karar verecektir. Burada protokol düzenlenirken, uzman bir avukattan yardım alınarak evcil hayvanlara ve diğer boşanmanın sonuçlarına ilişkin hükümler belirlenebilir.

Çekişmeli Boşanma Davasında Evcil Hayvanın Velayeti

Türk hukukunda boşanma davalarının bir diğer türü; çekişmeli boşanma davalarıdır. Çekişmeli boşanma davası eşlerin boşanma ve ferilerine dair tek bir noktada dahi aralarında uyuşmazlığın söz konusu olduğu hallerde gündeme gelir. Çekişmeli boşanma davaları, anlaşmalı boşanma davalarına göre daha uzun ve çetrefilli bir süreçtir. Çünkü taraflar boşanmanın pek çok sonucuna dair anlaşmaya varamamışlardır. Bu nedenle çekişmeli boşanma davalarında tarafların evcil hayvanları noktasında anlaşmaya varmalarını beklemek hayatın olağan akışına pek uygun değildir.

Çekişmeli boşanma davası, tarafların boşanma ile boşanmaya bağlı olduğu unsurlarda uzlaşamadığında başvurduğu dava türüdür. Anlaşamadığı hususlardan birisi de evlilik içerisinde edinilen evcil hayvan ile ilgili olabilir ve mahkemeden bu hususta karar vermesi talep edilebilecektir.

• Evcil hayvanın kimde kalacağı,
• Eşlerden birisinin evcil hayvanı hangi gün ve zamanda görebileceği,
• Evcil hayvana bakan kişinin yapmış olduğu masraflar hususunda diğer eşin iştirak edeceği bedelin miktarı,
• Dava devamında ya da sonunda evcil hayvanın hangi eşte kalacağı yönünde karar verilmesi istenebilecektir.

Mahkeme, evcil hayvanın yararına ve menfaatine aykırı olan kararı vermeyecektir. Bu nedenle eşlerin talebini değerlendirirken bazı noktaları gözeterek karar verecektir. Öncelikle evcil hayvan sahiplendirilmesinin evlilik kurulmasından sonra gerçekleştirilip gerçekleştirilmediği, evlilik içerisinde iken diğer eşe evcil hayvanın hediye edilip edilmediği gibi hususlar da gözetilecektir.

Çekişmeli boşanma davalarında evcil hayvanların velayeti konusunda mahkemenin bir değerlendirme yaparak karar vermesi beklenir. Ancak mahkemenin bu yönde bir karar vermesi için taraflardan en az birinin talebinin bulunması gerekmektedir. Aksi halde herhangi bir talep olmadan mahkemenin resen evcil hayvanın durumuna ilişkin karar vermesi beklenemez. Tarafların talebi üzerine mahkeme evcil hayvanın fiili bakımı, sağlık takibi, masrafları vb. konularda mahkeme değerlendirme yapar. Hatta gerekli görüldüğü takdirde bu hususa ilişkin bilirkişi raporu alınmasına da karar verilebilir.