Borsada Manipülasyon Suçu Ve Cezası (Piyasa Dolandırıcılığı)

Borsada manipülasyon yapılması yatırımcıların önemli kayıplar yaşamasına sebebiyet verebilmektedir. Borsada manipülasyon yapılması genellikle hisselerde manipülatörlerin hisse senetlerinin değerinin altında veya üstünde brokerlara satım emri verdirirken aynı anda başka brokerlara alım emri verdirterek aslında yapay bir satış yaratıp kağıdın değerinin artmasına veya azalmasını sağlamak şeklinde gerçekleşmektedir. Genellikle manipülatif işlem yapılabilmesi için hisse senedinde manipülatörün yüklü miktarda lotunun olması gerekmektedir.

Günlük dilde manipülasyon suçu olarak adlandırılan borsadaki yapay işlem hareketleri, 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun 107. maddesinde piyasa dolandırıcılığı suçu olarak adlandırılmıştır. Piyasa dolandırıcılığı suçu yani borsa manipülasyon suçu, ceza hukuku bakımından teknik bir suçtur. Piyasa dolandırıcılığı suçundan yapılan soruşturma ve kovuşturmalarda SPK’nın düzenlediği rapor söz konusu olduğundan ve mahkemece bilirkişi raporu da tanzim ettirilebileceğinden bu raporların iyi incelenmesi ve piyasa açısından değerlendirilmesi gerekir. Piyasa dolandırıcılığı suçunda, piyasadaki doğal hareketlerin tanımı yapılmalı ve SPK’da yer alan suçun unsurlarının somut olayda gerçekleşip gerçekleşmediğinin bu kapsamda incelenmesi gerekir.

Hisse senedi sahiplerinin korunması amacıyla bu tür işlemlere karşı 6362 sayılı Sermaye Piyasaları Kanunu’nun 107/1 maddesinde düzenleme yapılmış ve manipülasyon işlemleri suç sayılarak ceza öngörülmüştür. Bu madde kapsamında borsada manipülasyon yapanlar hakkında hapis ve adli para cezası öngörülmüştür. Kadim Hukuk ve Danışmanlık olarak bu makalemizde borsada manipülasyon suçundan bahsedeceğiz.

Borsada Manipülasyon Suçu Nedir?

Manipülasyon, borsa ve benzeri sermaye piyasalarında menkul kıymetler üzerinde değerlemelerini etkileyerek yatırımcı davranışlarının lehe çevrilmesi sonucu maddi menfaat elde edilmesidir. Burada manipülatörler tarafından yapılan işlemlerle hisse fiyatları istenilen seviyeye çekilmektedir.

6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu’nun kamuoyunda borsa manipülasyonu olarak bilinen 107. maddesinde piyasa dolandırıcılığı suçunun düzenlendiği, 108. maddesinde hangi hallerin bilgi suistimali ve piyasa dolandırıcılığı sayılamayacağının sıralandığı, 115. maddesinde ise Cumhuriyet savcısına karşı kelepçe olarak nitelendirebileceğimiz ve bazı kanunlarda Cumhuriyet savcısının soruşturma başlatmasını engelleyen ve onu izin veya karar şartına bağlayan bir takip usulünün düzenlendiği görülmektedir. Ancak bu durum 6362 sayılı Sermaye Piyasaları Kanunu’nun 107/1 maddesine göre suç sayılmaktadır.

“Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirenler üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılırlar. Ancak, bu suçtan dolayı verilecek olan adli para cezasının miktarı, suçun işlenmesi ile elde edilen menfaatten az olamaz.

Sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanlar üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılırlar.^”

Manipülasyon Türleri Nelerdir?

Borsa manipülasyonları işleme dayalı ve bilgiye dayalı olarak iki farklı şekilde gerçekleşebilmektedir.

• İşleme Dayalı Manipülasyon: İşleme dayalı manipülasyon yukarıda da belirttiğimiz üzere kişinin hisse senedi lotlarının çoğunu elinde bulundurması ve bu hisse senetleri için belirli fiyattan alış ve satış açtırması ile gerçekleşmektedir. 6362 sayılı Sermaye Piyasaları Kanunu’nun 107/1 maddesine göre bu tür manipülatif işlemler için ceza öngörülmüştür.
• Bilgiye Dayalı Manipülasyon: Bilgiye dayalı manipülasyon, borsada yer alan bir hisse senedinin fiyatının çeşitli spekülatif, gerçekdışı söylentiler yayarak değerinin düşürülmesi sonucu oluşmaktadır. Borsa sitelerinin çoğunda karşılaşılan “Yatırım Tavsiyesi Değildir” ibarelerinin tamamı 6362 sayılı Sermaye Piyasaları Kanunu’nun 107/2 maddesinde düzenlenen bu suçtan kaçınmak içindir.

Manipülasyon Sayılmayan İşlemler

Borsada birçok işlem yapılması mümkündür. Yapılan her işlemin manipülasyon işlemi olarak adlandırılması mümkün değildir. Manipülasyon olarak belirtilemeyecek işlemler şöyle sayılabilir;

• Fiyat istikrar işlemleri, piyasada oluşabilecek negatif etkileri sınırlayan faaliyetlerdir.
• Açığa satış, elinde bulunmayan sermaye piyasası araçlarının satılması veya satış emrinin verilmesidir.
• Repo, menkul kıymetlerin geri alınma taahhüdüyle satılması işlemidir.
• Ters repo, menkul kıymetlerin geri satılma taahhüdüyle alınmasıdır.

Borsada Manipülasyon Suçu Cezası

Borsada manipülasyon yapılması . 6362 sayılı Sermaye Piyasaları Kanununda suç olarak düzenlenmiştir. İlgili kanunun 107.maddesinde kişinin manipülatif işlemlerle borsayı etkilemesi durumunda cezaya hükmolunacağı düzenlenmiştir. İlgili kanun maddesine göre;

• İşleme Dayalı Manipülasyon Cezası: Üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin günden on bin güne kadar adli para cezası.
• Bilgiye Dayalı Manipülasyon Cezası: Üç yıldan beş yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası.

---

İşlem Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı

Kanun hükmü uyarınca, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarına, fiyat değişimlerine, arz ve taleplerine ilişkin olarak yanlış veya yanıltıcı izlenim uyandırmak amacıyla alım veya satım yapanlar, emir verenler, emir iptal edenler, emir değiştirenler veya hesap hareketleri gerçekleştirenler 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve 5.000 günden 10.000 güne kadar adli para cezası ile cezalandırılırlar. Ancak, bu suçtan dolayı verilecek olan adli para cezasının miktarı, suçun işlenmesi ile elde edilen menfaatten az olamaz.

---

Bilgi Bazlı Piyasa Dolandırıcılığı

Maddenin ikinci fıkrasında bilgi yoluyla manipülasyon düzenlenmiştir. Bu kapsamda, sermaye piyasası araçlarının fiyatlarını, değerlerini veya yatırımcıların kararlarını etkilemek amacıyla yalan, yanlış veya yanıltıcı bilgi veren, söylenti çıkaran, haber veren, yorum yapan veya rapor hazırlayan ya da bunları yayan ve bu suretle menfaat sağlayanlar 3 yıldan 5 yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası ile cezalandırılırlar.

---

Piyasa Dolandırıcılığı Manipülasyon Suçu Etkin Pişmanlık

Suçu işleyen kişi pişmanlık göstererek, 500.000 TL’den az olmamak üzere, elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı miktarı kadar parayı, Hazineye; henüz soruşturma başlamadan önce ödediği takdirde, hakkında cezaya hükmolunmaz. Soruşturma evresinde ödediği takdirde, verilecek ceza yarısı oranında indirilir. Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödediği takdirde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.

---

Borsada Manipülasyon Suçunda Etkin pişmanlık

Etkin pişmanlık, kişinin işlediği suçtan dolayı özgür iradesiyle sonradan pişman olması, suç teşkil eden eylemin meydana getirdiği olumsuzlukları gidermesi ve ceza adaletine olumlu hareketleriyle katkı sunması halinde atıfet hükümlerinin uygulanmasını sağlayan bir ceza hukuku kurumudur. 6362 sayılı Sermaye Piyasaları Kanunu’nun 107. Maddesinin 3. Fıkrasında ilgili suça ilişkin etkin pişmanlık düzenlemesi yer almaktadır. Maddeye göre bu suçu işleyen kişi, pişmanlık gösterip menfaatin iki katı kadar parayı belirli aşamalarda Hazineye ödeyerek, cezasını tamamen veya kısmen azaltabilir.

“…Birinci fıkrada tanımlanan suçu işleyen kişi pişmanlık göstererek, beş yüz bin Türk Lirasından az olmamak üzere, elde ettiği veya elde edilmesine sebep olduğu menfaatin iki katı miktarı kadar parayı, Hazineye;

a) Henüz soruşturma başlamadan önce ödediği takdirde, hakkında cezaya hükmolunmaz.

b) Soruşturma evresinde ödediği takdirde, verilecek ceza yarısı oranında indirilir.

c) Kovuşturma evresinde hüküm verilinceye kadar ödediği takdirde, verilecek ceza üçte biri oranında indirilir.”

Borsada Manipülasyon Suçunda Dava Nasıl Açılır?

Manipülasyon suçları, savcılık tarafından resen soruşturulur. Şikâyete gerek yoktur. Süreç genellikle şu şekilde işler:

1. SPK tarafından düzenlenen rapor ile şüpheli işlemler tespit edilir.
2. Rapor hazırlanarak Cumhuriyet Savcılığına gönderilir.
3. Savcılık soruşturma başlatır.
4. Ceza Mahkemesi’nde kamu davası açılır.

Borsada Manipülasyon Suçu Nasıl İşlenir?

Manipülasyon suçu, kast (kasıt) unsuru taşıyan bir suçtur. Yani kişi bilinçli olarak piyasayı yanıltma amacı taşımalıdır. Ancak bu konudaki sınır çizgisi oldukça incedir. Örneğin;

• Sosyal medyada yaptığınız bir yorum,
• Telegram, x (twitter) ya da WhatsApp grubundaki alım-satım çağrınız,
• Bilinçsizce yaptığınız toplu işlemler,
• Aynı Ip adresi üzerinden birden çok hesabın aynı anda alım yapması v.b.
• “manipülatif hareket” olarak yorumlanabilir.

Bu yüzden bir yatırımcının bile bu suçu işlememesi için bir avukata danışması çok önemlidir.