Yapay Zeka ile Üretilen İçeriklerin Hukuki Sorumluluğu

Yapay zeka ile üretilen içeriklerin hukuki sorumluluğu son zamanlarda çok fazla tartışılmaktadır. Teknolojinin gelişmesi ve beraberinde yapay zekâ araçlarında meydana gelen hızlı gelişim içerik üretim süreçlerinde köklü bir değişimi de beraberinde getirmiştir. Yapay zeka sistemleri; metin, görsel, ses ya da video gibi farklı formatlarda içerik üretebilir hale gelmiştir. Bu durum yalnızca teknolojik bir gelişme olmaktan ziyade hukuki, ahlaki ve toplumsal boyutlarda tartışma konusu haline gelmiştir. Özellikle de yapay zekâ ile üretilen içeriklere ilişkin hukuki sorumluluk ve cezai durumlar hukuk tartışmalarının da merkezinde yer almaktadır.

Yapay zeka aracılığı ile üretilen bir içeriğin hukuka aykırılık teşkil etmesi halinde; yazılım geliştiricisinin, veri sağlayıcısının, sistemi kullanan kişinin ya da içeriğin yayınlanmasına aracılık eden platformun sorumluluğu olup olmadığı, varsa bu sorumluluğun hangi ölçütlere göre belirleneceği önemli bir hukuki sorundur. Ayrıca yapay zeka tarafından üretilen içeriğin bir eser niteliği taşıyıp taşımadığı, telif hakkı korunmasından yararlanıp yararlanamayacağı ya da üçüncü kişilerin haklarını ihlal edip etmediği gibi hususlar henüz yeknesak bir çözüme kavuşturulmuş değildir. Sonuç olarak yapay zeka ile üretilen içeriklerin hukuki sorumluluğu meselesi, mevcut hukuk kurallarının yorumlanması ile sınırlı kalmayıp; aynı zamanda yeni düzenlemelere duyulan ihtiyaçları da gündeme getirmektedir.

Yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesi, metin, görsel, ses ve video gibi içeriklerin insan müdahalesi olmaksızın üretilmesini mümkün hale getirmiştir. Bu durum, içerik üretim süreçlerini köklü biçimde dönüştürürken, mevcut hukuk sistemleri açısından da önemli belirsizlikleri beraberinde getirmiştir. Özellikle yapay zekayla üretilen içeriklerin kullanılması yasal mı, bu içeriklerin telif hukuku bakımından korunup korunamayacağı ve doğabilecek zararlar karşısında hukuki sorumluluğun kime ait olacağı soruları, güncel hukuk tartışmalarının merkezinde yer almaktadır. Bu yazımızda Yapay zeka ile üretilen içeriklerin hukuki sorumluluğu konusunu incelemeye çalışacağız.

Yapay Zeka ile Üretilen İçeriklerin Kullanılması Yasal mı?

Teknolojinin ilerlemesi ve yapay zeka araçlarının da hızla gelişmesi ile metin, görsel, video, ses vb. türden içeriklerin insan eli değmeden üretilmesinin de yolunu açmıştır. Bu durum mevcut hukuk sistemimizde bazı boşluklara ve belirsizliklere neden olmuştur. Türk hukuku kapsamında yapay zeka ve kullanımına ilişkin özel bir düzenleme hali hazırda mevcut değildir. Ancak bu durum yapay zeka aracıyla üretilen içeriklere ilişkin herhangi bir hukuki sorumluluğun olmadığı anlamına gelmemektedir. Nitekim yapay zeka ile üretilen içeriklerin hukuki sorumluluğuna ilişkin hususlar mevcut düzenlemelerin yorumlanması yoluyla çözümlenmektedir.

Hukuka uygunluk noktasında fikri mülkiyet hukuku, kişilik hakları, sözleşme hukuku, haksız fiil sorumluluğu gibi pek çok alanda değerlendirme yapılması gerekmektedir. Bu nedenle söz konusu içeriklerin kullanımının yasal olup olmadığı sorusu her somut olayın özelinde ayrı ayrı değerlendirme yapılmak suretiyle tespit edilebilir. Genel ilke itibarıyla yapay zeka tarafından üretilen içeriklerin kullanılması kural olarak yasaklanmış değildir. Yani bir içeriğin sadece yapay zeka aracılığı ile üretilmiş olması o içeriği doğrudan hukuka aykırı hale getirmez. Ancak bu kullanımın hukuka uygunluğu her somut olayın özelinde değerlendirilmelidir.

Yapay Zeka ile Üretilen İçerikler ve Telif Hakkı

Yapay zeka ile üretilmiş olan bir içerik ile telif hakkı arasında bağlantı kurulabilip kurulamayacağı önemli bir konudur. 5846 sayılı kanun uyarınca bir içeriğin eser olarak korunabilmesi için gerçek kişi sahibine özgün nitelikte olması gerekmektedir. Burada eser sahibinin gerçek kişi olması önemlidir. Yapay zeka sistemleri tüzel kişi ya da gerçek kişi sıfatını haiz değildir. Bu nedenle Türk hukuk sistemi ve ilgili mevzuat kapsamında doğrudan yapay zekanın eser sahibi olarak nitelendirilmesi mümkün değildir.

Bu açıklamalar doğrultusunda doğrudan yapay zeka elinden çıkmış bir içerik hukuken eser olarak değerlendirilemeyecektir. Zira kanun kapsamında söz konusu içeriğin eser olarak nitelendirilebilmesi için gerekli unsurlar meydana gelmemiştir. Bu nedenle bir telif hakkı söz konusu eserler bakımından doğmayacak ve maddi-manevi türden haklar talep edilemeyecektir. Ancak yalnızca yapay zekanın yönlendirmesi yoluyla üretilen içeriklerde eser sahibi bir gerçek kişi olarak nitelendirilebileceğinden; bu durumda telif hakkı ve maddi-manevi hakların talebi söz konusu olabilir.

Yapay Zeka ile Üretilen İçeriklerin Hukuki Sorumluluğu Var mı?

Yukarıda da izah edildiği üzere yapay zekanın hukuk sistemimi kapsamında gerçek ya da tüzel kişi sıfatı mevcut değildir. Bu husus hukuki sorumluluğu atfetme noktasında önemli bir ihtilaf teşkil etmektedir. Bu nedenle hukuki sorumluluk doğrudan yapay zekaya yönlendirilemez. Ancak bu sistemlerin kullanılması sürecinde aktif olan kişilere hukuki sorumluluk yönlendirilebilir.

İçeriği kullanan veya yapay zeka aracılığı ile içeriği üreten kişinin hukuka aykırı sonuçlar doğacağını öngörmesine rağmen gerekli özeni göstermemesi halinde sorumluluğu doğacaktır. Bu sorumluluk Borçlar Kanunu kapsamında haksız fiil sorumluluğu olabileceği gibi aynı zamanda Ceza hukuku kapsamında da sorumluluk doğabilir. Yapay zeka vasıtasıyla hukuka aykırı içeriği ürete ve bunu kullanan kişinin kusur sorumluluğu kapsamında tazminat yükümlülüğü doğabilecektir.

İçerik Üreticisi ve Platformun Sorumluluğu

Yapay zeka ile üretilen içerikler nedeniyle doğan hukuki sorumluluklarda; sorumluluğun belirlenmesinde içeriği üreten kişi ile platform arasındaki ilişki önemlidir ve dikkatli şekilde değerlendirilmelidir. İçeriği üreten kişi verdiği komutlar ve yönlendirmeler nedeniyle birincil sorumlu kabul edilmektedir. Nitekim kullanıcı içeriği üretme noktasında yapay zekaya verdiği talimatlar açısından sorumludur. Hukuka aykırı şekilde üretilen içeriğin oluşturulması ve kullanılması noktasında bilinçli veya bilinçsiz olan içerik üreticisinin sorumluluğu doğrudan mevcuttur.

Bunun yanı sıra içeriklerin paylaşıldığı platformların hukuki sorumluluğu daha sınırlıdır. Nitekim platformlar söz konusu hukuka aykırı içeriklerin yayılmasında alt yapı sağlayıcısı niteliğindedir. Ancak platformların gerekli denetim mekanizmalarını oluşturmaması sorumluluklarının doğmasına neden olabilir. Platformun sorumluluğunun belirlenmesinde; içeriğin kaldırılması taleplerine verilen dönütler, içeriği yayınlanması noktasında kullanılan denetim mekanizmaları vb. pek çok kriter değerlendirilir.

Yapay Zekanın Ürettiği İçeriğe Karşı Hukuki Koruma Yolları

• Telif Hukukuna Dayalı Koruma: Gelişen teknoloji ile beraber yapay zekanın ürettiği içeriğe karşı hukuki koruma yolları da önemli hale gelmiştir. Eğer yapay zekâ ile üretilen içerik, bir insanın yaratıcı katkısı nedeniyle eser niteliği taşıyorsa, FSEK kapsamında sağlanan mali ve manevi haklara dayanılarak hukuki koruma talep edilebilir. Bu kapsamda yapay zeka tarafından üretilen içeriğin, bir gerçek kişinin yaratıcı katkısı sonucu ortaya çıkan bir eser niteliği taşıması hâlinde, 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu kapsamında sağlanan hukuki koruma yollarına başvurulması mümkündür. Bu kapsamda eser sahibi; tecavüzün tespiti, tecavüzün ref’i ve men’i ile maddi ve manevi tazminat taleplerinde bulunabilir. Ayrıca hukuka aykırı içeriğin çoğaltılması veya yayılması hâlinde, ihtiyati tedbir yoluyla içeriğin dolaşımdan kaldırılması da talep edilebilir.

• Haksız Rekabet ve Kişilik Hakları: Telif korumasının mümkün olmadığı durumlarda dahi, yapay zekanın ürettiği içeriğe karşı hukuki koruma yolları tamamen ortadan kalkmamaktadır. Özellikle Türk Ticaret Kanunu çerçevesinde haksız rekabet hükümleri ve Türk Medeni Kanunu kapsamında kişilik haklarının korunması hükümleri devreye girebilir. Örneğin, yapay zekâ tarafından üretilen bir içeriğin bir kişinin şeref ve itibarını zedelemesi veya ticari itibara zarar vermesi hâlinde, hukuki ve cezai sorumluluk söz konusu olabilir. Türk hukukunda yapay zeka ile üretilen içeriklerin üretimi ve kullanımı bütünüyle yasaklanmış değildir; ancak hukuka uygunluk, somut olayın özelliklerine göre değerlendirilmelidir. Yapay zekayla üretilen içeriklerin telif durumu, yaratıcısının katkısına bağlı olarak şekillenmekte; tamamen otonom üretimler ise çoğu durumda telif koruması dışında kalmaktadır. Önümüzdeki dönemde yapılacak düzenlemelerin, yapay zekanın hukuki statüsünü ve sorumluluk rejimini daha net biçimde ortaya koyması beklenmektedir. Bu süreçte kanun koyucunun ve uygulayıcıların hak temelli bir yaklaşım benimsemesi büyük önem taşımaktadır.