Avukatlık, Eczacılık ve Veterinerlik Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması

Avukatlık, eczacılık, ve veterinerlik güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması; bu meslek türlerinde göreve başlamadan önce görevlilerin emniyet kayıtlarına ve adli sicil kayıtları incelenerek kamu görevine engel bir durum olup olmadığının tespit edilmesidir. Bu mesleklerin icra edilebilmesi için barolardan, eczacılar odasından, veteriner hekimler odasından onay almak gerekir. Dolayısıyla her bir meslek kuruluşu ve odası göreve başlayacak kişilerin adli sicil ve arşiv kaydını da inceleyebilir. Avukatlık, eczacılık ve veteriner hekimlik için sadece arşiv araştırması yapılır.

Avukatlar, eczacılar ve veteriner hekimler için güvenlik soruşturması kural olarak yapılmamaktadır. Ancak ilgili kişiler hakkında arşiv araştırması yapılmaktadır. Yapılan arşiv araştırması polis, asker gibi kamu görevlileri kadar ayrıntılı bir incelemeye tabi tutulmasa da her biri hakkında düzenlenen kanun kapsamında belirtilen şartlar ele alınarak inceleme yapılmaktadır. Kadim hukuk ve danışmanlık olarak bu yazımızda avukatlık, eczacılık ve veteriner hekimlikte güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmasından bahsedilecektir.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir?

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması devlet kurumlarında çalışmaya başlayacak olan avukat, eczacı, veteriner hekim gibi mesleklerin kamu görevi açısından engel bir durumlarının olup olmadığının tespit edilmesidir. Göreve başlayacak kişinin ülkeyi yıkıcı veya bölücü bir faaliyette örneğin bir terör örgütü kapsamında adı geçmeyen bir şahıs olması gerekir. Nitekim kişinin sır saklama yükümlülüğü de olacağından hakkında bu araştırmalar yapılmaktadır.

Özellikle İçişleri Bakanlığı ve Milli Savunma Bakanlığı kapsamında çalışacak kişiler için ayrıntılı bir güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılsa da aynı şekilde avukatlar, eczacılar ve veteriner hekimler açısından da bu araştırma yapılmaktadır. Kişilerin kimlik bilgileri, genel kolluk kuvvetleri ve istihbarı aşamadaki evrakları temin edildiği gibi herhangi bir suç kaydı özellikle Türk devlet ve bütünlüğüne aykırı bir faaliyetleri olup olmadığı incelenmektedir.

Avukatlar İçin Arşiv Araştırması

Avukatlar için arşiv araştırması, 1136 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 5. Maddesinde “Avukatlığa Kabulde Engeller” başlığı altında düzenlenmiştir. Yasa maddesinde a, b fıkralarında açıkça güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasında incelenen hususlar yer almaktadır. Yasa maddesi aşağıdaki şekildedir:

“Madde 5 – Aşağıda yazılı durumlardan birinin varlığı halinde, avukatlık mesleğine kabul istemi reddolunur:

a. “Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı iki yıldan fazla süreyle hapis cezasına ya da Devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…)3 zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından mahkûm olmak,

b. (Değişik: 22/1/1986 – 3256/2 md.) Kesinleşmiş bir disiplin kararı sonucunda hâkim, memur veya avukat olma niteliğini kaybetmiş olmak,

c. (İptal: Anayasa Mahkemesi’nin 28/2/2013 tarihli ve E.: 2012/116, K.: 2013/32 sayılı Kararı ile.)

d. Avukatlık mesleği ile birleşemiyen bir işle uğraşmak,

e. Mahkeme kararı ile kısıtlanmış olmak,

f. İflas etmiş olup da itibarı iade edilmemiş bulunmak (Taksiratlı ve hileli müflisler itibarları iade edilmiş olsa dahi kabul olunmazlar),

g. Hakkında aciz vesikası verilmiş olup da bunu kaldırmamış bulunmak,

h. Avukatlığı sürekli olarak gereği gibi yapmaya engel vücut veya akılca malul olmak. (Değişik ikinci fıkra: 2/5/2001 – 4667/5 md.)

Birinci fıkranın (a) bendinde sayılan yüz kızartıcı suçlardan biri ile hüküm giymiş olanların cezası ertelenmiş, paraya çevrilmiş veya affa uğramış olsa da avukatlığa kabul edilmezler.

(Değişik üçüncü fıkra: 22/1/1986 – 3256/2 md.) Adayın birinci fıkranın (a) bendinde yazılı cezalardan birini gerektiren bir suçtan dolayı hakkında kamu davası açılmış olması halinde, avukatlığa alınması isteği hakkındaki kararın bu kovuşturmanın sonuna kadar bekletilmesine karar verilebilir.

Şu kadar ki, ceza kovuşturmasının sonucu ne olursa olsun avukatlığa kabul isteğinin geri çevrilmesi gereken hallerde, sonuç beklenmeden istek karara bağlanır.”

Dolayısıyla avukatlık mesleğinde özel kanunla belirlenen bir meslek olması nedeniyle yükümlülükleri diğer görevlilerden farklı olarak düzenlenmiştir. Bu nedenle avukatların belirli suçlardan mahkumiyeti olmaması gerektiği hüküm altına alınmıştır. Önemli olan asıl husus yüz kızartıcı suçlardan birinden HAGB alınsa dahi şahsa ceza verildiyse avukat olmasına izin verilmemesidir. Bir diğer önemli husus ise avukatların güvenlik soruşturmasına tabi olmasa da haklarında arşiv araştırması yapılıyor olmasıdır.

Veteriner Hekimler İçin Arşiv Araştırması

Veteriner hekimler için arşiv araştırması 6343 sayılı Veteriner Hekimliği Mesleğinin İcrasına, Türk Veteriner Hekimleri Birliği İle Odalarının Teşekkül Tarzına Ve Göreceği İşlere Dair Kanun’un 6. Maddesinde eczacılık yapmaya engel durumlar düzenlenmiştir. 3 fıkra halinde hangi durumların engel teşkil ettiği aşağıda yer almaktadır. Yasa maddesi şu şekildedir:

“Madde 6 – (Değişik: 23/1/2008-5728/181 md.)

Aşağıda yazılı haller, veteriner hekimlik mesleğinin icrasına mani teşkil eder:

a) Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…)[2] zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hapis cezasına mahkûm olmak.

b) Bu Kanun ile teşekkül eden Haysiyet veya Yüksek Haysiyet Divanı kararları ile meslekini icradan menolunmak.

c) Yüksek Haysiyet Divanınca haklarında diplomalarının istirdadı kararı ittihaz edilmek.”

Yukarıdaki maddede açıkça yer aldığı üzere erteleme ya da HAGB kararı verilmesi halinde bu durum veteriner hekim olmaya engel değildir. Ancak yasanın a bendinde belirtilen suçlardan mahkumiyet alınması halinde mesleği yapmalarına engel olarak belirtilmektedir. Veteriner hekimler hakkında güvenlik soruşturması yapılmamakta olup arşiv araştırmasına tabi tutulmaktadırlar. Ancak kamu görevlileri gibi detaylı bir arşiv araştırması yapılmamaktadır.

Eczacılar İçin Arşiv Araştırması

Eczacılar için arşiv araştırması 6197 sayılı Avukatlık Kanunu’nun 4. Maddesinde düzenlenmiştir. Yasanın bu maddesinde eczacı yapmaya mani olan haller düzenleme altına alınmıştır. Açıkça 4 fıkra halinde hangi durumlarda eczacılık mesleğinin icra edilemeyeceği düzenleme altına alınmıştır. Aşağıda yasa maddesi yer almaktadır:

“Madde 4 – (Değişik: 23/1/2008-5728/167 md.)

Aşağıda yazılı haller eczacılık yapmaya manidir:

A. Türk Ceza Kanununun 53 üncü maddesinde belirtilen süreler geçmiş olsa bile; kasten işlenen bir suçtan dolayı beş yıl veya daha fazla süreyle ya da devletin güvenliğine karşı suçlar, Anayasal düzene ve bu düzenin işleyişine karşı suçlar, (…)(1) zimmet, irtikâp, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, güveni kötüye kullanma, hileli iflas, ihaleye fesat karıştırma, edimin ifasına fesat karıştırma, suçtan kaynaklanan malvarlığı değerlerini aklama veya kaçakçılık suçlarından hapis cezasına mahkûm olmak.

B. Başka memleketlerde sanatını icradan menedilmiş olup bu muamelenin haklı olduğu İcra Vekilleri Heyetince kabul edilmiş olmak;

C. Sanatını yapmasına mani iyileşmez bir hastalığı bulunmak;

D. Sanatını yapmasına mani olacak derecede iki gözü rüyetten mahrum olmak.”

Eczacıların eczane açarken, yukarıda yer alan yasa maddesine göre adli sicil kayıtları ve suç geçmişleri incelenmektedir. Yukarıda avukatlık mesleğinde esas alındığı üzere yine mahkumiyetlere bakılmaktadır. Dolayısıyla erteleme gibi ceza muhakemesi kurumlarının uygulanması önemli değildir. Ancak HAGB kararları eczane açmaya engel değildir. Kural olarak devam eden soruşturma ve kovuşturmalara bakılmasa da bazı eczacı odaları bu hususları da incelemektedir. Ayrıca avukatlarda olduğu gibi eczacılarda da güvenlik soruşturması bulunmamakta yalnızca arşiv araştırması yer almaktadır. Son olarak bu arşiv araştırması diğer devlet memurlarında olduğu gibi detaylı yapılmamaktadır.

Avukatlık, Eczacılık ve Veterinerlik Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması İptal Davası

Avukat, eczacı ve veteriner hekimlerin arşiv araştırmasının olumsuz olması halinde bu işlemlere karşı iptal davası açılabilir. Bunun için kişilere arşiv araştırmasının tebliğ edilmesinden itibaren 60 gün içerisinde dava açılabileceği öngörülmüştür. Dava idare mahkemelerinde açılacak olup, idari işlemin iptali talep edilecektir. Bu dava ile kişilerin yürütmenin durdurulmasını talep etmesi halinde karar verilmeden işlemin durdurulması mümkün olabilir.

Arşiv araştırmasının olumsuz gelmesi halinde dava açıldığı takdirde olumsuzluğun sebebi öğrenebilecektir. Aksi takdirde sebebin ne olduğu kurum tarafından bildirilmemektedir. Karar verildikten sonra ise olumsuz olması halinde istinaf kanun yoluna ardından yine olumsuz olması halinde temyiz kanun yoluna başvuru yapılması mümkündür. Bu takdirde alanında uzman bir idare hukuku avukatının desteğinden yararlanılması gerekmektedir.