Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin İsteme ve Şartları

Memurlar sağlık mazereti nedeniyle tayin isteme hakkına sahiptir. Sağlık mazereti nedeniyle tayin isteme ve şartları kanunda düzenlenmiştir. Bu konuda idarenin takdir yetkisi esasında kısıtlıdır. Memurlar kanunun çizdiği esaslara göre tayin olurlar.  Memurun tayin hakkı; öğrenim, eş, sağlık ve can güvenliği gibi durumlarda vardır.

Kamu hizmetlerinin etkin, düzenli ve kesintisiz biçimde yürütülmesi, idarenin süreklilik ilkesi gereği temel bir zorunluluk olup kamu personelinin görev yaptığı yerde fiziksel ve ruhsal açıdan sağlıklı koşullarda çalışabilmesine bağlıdır. Ancak bazı durumlarda sağlık sorunları memurun görevli olduğu yerde görevini yapmasını güçleştirmekte, hatta tedavi için farklı yerleşim yerinde bulunmasını zorunlu kılabilmektedir. Tayin isteme sebebini oluşturan sağlık sorunu memurun kendisine, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertlerine ilişkin olabilir.

Sağlık mazereti nedeniyle tayin talebinde bulunabilmek için somut bir hastalığın varlığı tek başına yeterli değildir. İlgili mevzuat kapsamında öngörülen şartların sağlanması, sağlık durumunun tam teşekküllü hastane raporlarıyla belgelenmesi ve mevcut görev yerinde tedavinin mümkün olmadığının ortaya konulması gerekmektedir. Bununla birlikte her kamu kurumunun atama esaslarını düzenleyen kendi personel yönetmeliği bulunduğundan, sağlık mazereti nedeniyle tayin isteme kurumdan kuruma farklılık gösterebilmektedir. Bu yazımızda 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’nun 72. ve devamındaki maddelerde düzenlenen memur tayin hakkı ile bu yasal düzenlemenin yürürlüğünü sağlamak için getirilen “Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik” esas alınarak sağlık mazereti nedeniyle tayin isteme hakkı ve şartları ele alınacaktır.

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin Nedir?

Sağlık nedeniyle tayin, mazerete bağlı yer değiştirmeler arasında yer almaktadır. Sağlık mazereti nedeniyle tayin, kamu görevlisinin kendisinin, eşinin, annesinin, babasının, bakmakla yükümlü olduğu çocuklarının veya yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşürdüğü hallerde tanınan yer değişikliği imkanıdır.

Sağlık mazereti nedeniyle tayinde, kamu görevlisi kendisinin veya bakmakla yükümlü olduğu aile bireylerinin sağlık durumları sebebiyle görev yerinin değiştirilmesini talep etmektedir. Sağlık mazereti nedeniyle tayin hakkı, kamu personelinin sağlık hakkını ve aile bütünlüğünü koruyan önemli bir idari güvencedir.

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin Hakkının Hukuki Dayanakları

Sağlık mazereti nedeniyle tayin hakkını düzenleyen mevzuat, genel olarak Anayasa’nın 56. maddesi ile güvence altına sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkına dayanmaktadır. Sağlık mazereti nedeniyle tayin hakkı, temel olarak 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu ve Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmelik ile düzenlenmiştir.

• 657 sayılı DMK’da “İlgili mevzuatı uyarınca verilecek rapora göre kendisi, eşi veya birinci derece kan hısımlığı bulunan bakmakla yükümlü olduğu aile fertleri engelli olan memurların engellilik durumundan kaynaklanan yer değiştirme taleplerinin karşılanması için düzenlemeler yapılır.” şeklinde hüküm yer almaktadır.
• DMK’ya dayanılarak çıkarılan Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliği’nin 13. Maddesinde “Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.

Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değişikliğinde memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir” şeklinde hüküm yer almaktadır.

Bu iki temel düzenleme dışında her kamu kurumunun kendi atama ve yer değiştirme yönetmelikleri bulunmaktadır. Bu yönetmeliklerde sağlık mazereti nedeniyle tayin isteme konusunda da düzenlemeler yer almaktadır. Bu nedenle sağlık mazereti tayin şartları kurumlar arasında farklılık gösterebilmektedir.

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin Şartları Nelerdir?

Sağlık mazeretine dayalı yer değişikliği hakkı, memurların ve aile bireylerinin sağlığını korumaya yönelik idari bir güvence olmakla birlikte, bu hakkın kullanılabilmesi için belirli şartların sağlanması gerekir. Sağlık mazereti nedeniyle tayin şartları şunlardır:

• Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin bir hastalığı bulunmalıdır.
• Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için tek başına hastalık durumu yeterli görülmemektedir. İlgili hastalığının memurun görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmaması veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesi gerekmektedir.
• Bu durum sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmelidir. Memurun, kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin hastalığının görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığını veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğini sağlık kurulu raporu ile belgelendirmesi gerekir.  Söz konusu raporun hastalığı ve tedavi sürecini, hastalığının memurun görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olup olmadığını veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşürüp düşürmediğini açık şekilde ortaya koyması gerekir. Sağlık kurulu raporu eğitim ve araştırma hastanesi veya üniversite hastanesinden alınmış olmalıdır.

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin İsteme Süreci

Sağlık mazereti nedeniyle tayin isteme süreci memurun yapacağı başvuru ile başlar. Memur, sağlık mazeretini ve tayin talebini içeren dilekçesini bağlı bulunduğu kuruma sunar. Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme suretiyle atamalar, atanma dönemine tabi değildir. Hastalığın ortaya çıktığı ve hastalığının memurun görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığı veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşürdüğü her durum ve zamanda tayin talebinde bulunulabilir.

Memurun gerekli belgeleri (sağlık kurulu raporu, aile bağını kanıtlayan nüfus kayıt örneği, ikametgah belgesi, vasi tayin kararı vb.) ekleyerek yaptığı başvurusu kurumu tarafından incelenir. İdare temel olarak sağlık raporunu esas alarak başvuruyu incelemektedir. Ancak idare yalnızca sağlık durumunu değil, hizmet gereklerini ve kadro durumunu da dikkate almaktadır. Bu üç temel husus göz önünde bulundurularak memurun sağlık mazereti nedeniyle yaptığı tayin başvurusu sonuçlandırılır.

Başvurunun kabul edilmesi hâlinde memurun atama işlemleri gerçekleştirilir. Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değişikliğinde memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına atanabilir.

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayinde Mazeretin Sona Ermesi ve Zorunlu Hizmet Süresi

Sağlık nedeniyle tayin, mazerete bağlı yer değiştirmeler arasında yer almaktadır. Bu tayin hakkı sağlık mazereti nedeniyle tanınmış olduğundan, ilgili mazeret devam ettiği sürece bu tayin geçerlidir. Dolayısıyla memurun ileri sürdüğü ve atamaya esas gösterilen sağlık mazeretinin devam edip etmediğinin belirli aralıklarla kontrol edilmesi gereklidir. Bunu sağlamak adına sağlık mazeretine dayalı olarak yer değiştirmeye tabi tutulan memurun, mazeretinin devam ettiğini her yıl Ocak ayında alacağı belgeyle belgelendirmek zorunda olduğu düzenlenmiştir.

Sağlık mazeretinin belgelendirilmesi halinde, hizmet bölgelerindeki ve/veya hizmet alanlarındaki zorunlu çalışma süreleri tamamlanmadan memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle ataması yapılabilmesi mümkündür. Ancak bu durum memurun zorunlu çalışma süresini tamamlamış kabul edileceği anlamına gelmemektedir. Zorunlu çalışma süresini sağlık mazeretine dayalı olarak tamamlamamış olan memur mazeretinin sona ermesi durumunda, zorunlu hizmet süresinin eksik kalan kısmını tamamlamak zorundadır.

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin Talebinin Reddi

Devlet Memurlarının Yer Değiştirme Suretiyle Atanmalarına İlişkin Yönetmeliği’nin 12. maddesinde sağlık mazeretinin belgelendirilmesi halinde, memurun isteği üzerine yer değiştirme suretiyle ataması “yapılabileceği” düzenlenmiştir. Anılan yönetmeliğin 13. maddesinde de sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değişikliğinde memur aynı hizmet bölgesi içinde başka bir hizmet alanına, bu şekilde mazeretin karşılanamaması halinde ise başka bir hizmet bölgesinde kurumca ihtiyaç duyulan ve mazeretinin karşılanabileceği bir hizmet alanına “atanabileceği” düzenlenmiştir.

İlgili mevzuatla sağlık mazereti nedeniyle atama talepleri hususunda davalı idareye takdir yetkisi verildiği görülmekle birlikte, bu takdir yetkisi mutlak ve sınırsız değildir, kamu yararı ve hizmet gerekleri gözetilerek ve tesis edilecek işlemin somut gerekçeleri ortaya konulmak suretiyle kullanılabilecektir. Memur, sağlık mazereti nedeniyle yaptığı tayin talebinin haksız ve hukuka aykırı olarak reddedildiğini düşünüyorsa;

• 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde doğrudan iptal davası açabilir.
• 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu’nun 11. maddesi uyarınca idari dava açılmadan önce idari işlemin kaldırılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde isteyebilir. Bu başvurma, işlemeye başlamış olan 60 günlük idari dava açma süresini durdurur. Memurun yapmış olduğu başvurusuna otuz gün içinde bir cevap verilmezse talebi zımnen reddedilmiş sayılır. Memurun talebinin açıkça reddedilmesi veya yasal süresi içerisinde cevap verilmeyerek zımnen reddedilmesi üzerine dava açma süresi kaldığı yerden işlemeye başlar ve dava açma süresi içerisinde iptal davası açılabilir.

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin İsteme ve Şartları Konusuna İlişkin Yargı Kararları

Danıştay 2.Dairesi’nin 18.04.2017 tarih ve E:2016/9055, K:2017/3220 Sayılı Kararı

“Davacının babası hakkında düzenlenen 07/08/2009 tarihli Tokat Devlet Hastanesi Baştabipliği Özürlü Sağlık Kurulu Raporu’nda kişinin %70 oranında özürlü olduğu, yine Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin 12/05/2015 günlü raporunda hastanın nöroloji uzmanı olan herhangi bir yerde bakımının ve takibinin uygun olduğu; ancak, Trabzon İli Kamu Hastaneleri Birliği Genel Sekreterliği Kanuni Eğitim ve Araştırma Hastanesi’nin 06/07/2015 günlü raporunda ise kişinin başkasının güç ve yardımına ihtiyaç duyduğunun belirtildiği, ayrıca davacının annesi hakkında Gaziosmanpaşa Üniversitesi Sağlık Araştırma ve Uygulama Merkezi Hastanesi’nce düzenlenen 02/09/2015 günlü raporda, kişide yaygın anksiyete bozukluğu ve hafif derecede demansiel bulgular tespit edildiği görülmektedir. Bu durumda; ilgili mevzuat hükümleri ile dosyadaki bilgi ve belgeler birlikte değerlendirildiğinde davalı idarece kadro ve ihtiyaç durumu ile kamu hizmetinin etkin ve verimli bir şekilde yürütülmesi için gerekli koşullar gözetilerek, ilgilinin Tokat Gaziosmanpaşa Üniversitesi emrine naklen atanmasına muvafakat verilmediği belirtilmiş olmakla birlikte; yukarıdaki mevzuat hükmü gereğince davacının mevcut görev yerinin kanunen bakmakla yükümlü bulunduğu anne ve babasının her ikisinin de bakıma muhtaç olmaları nedeniyle sağlık durumlarını tehlikeye düşüreceği dikkate alındığında, davalı idarece davacı hakkında tesis edilen işlemde hukuka uyarlık, davanın reddi yolunda verilen İdare Mahkemesi kararında ise hukuki isabet bulunmamaktadır.”

---

Danıştay 2.Dairesi’nin 18.02.2020 tarih ve E:2016/15851, K:2020/914 Sayılı Kararı

“Davalı idarece, davacının eşinin sağlık mazeretini gösterir sağlık kurulu raporunda, hayati tehlikenin varlığına dair kayıt bulunmaması nedeniyle söz konusu raporun dikkate alınmadığı ileri sürülmüş ise de; Sağlık Bakanlığı ve Bağlı Kuruluşları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliği’nin, sağlık mazereti nedeniyle yer değişikliğini düzenleyen 19. maddesinde, anılan maddede sayılan kişilerin “sağlık durumlarının tehlikeye gireceğinin belgelenmesinden” bahsedildiği, davacı tarafından sunulan sağlık raporunda, “Tıbbi bakıma muhtaçtır. Nefroloji Kliniği bulunan bir merkezde çalışması uygundur.” ibaresinin yer aldığı, bu ibarenin yorumlanması sonucunda; aksi durumda, davacının eşinin sağlık durumunun tehlikeye girebileceğinin anlaşıldığı, yaşam ve sağlık hakkının Anayasa ile güvence altına alınan haklardan olması nedeniyle davalı idarece, davacının sağlık mazereti göz önüne alınmaksızın tesis edilen atama işleminde hukuka uyarlık bulunmadığı gerekçesiyle dava konusu işlemin iptaline hükmedilmiştir.”

---

Konya Bölge İdare Mahkemesi’nin 02.06.2020 tarih ve E:2019/1048, K:2020/441 Sayılı Kararı

“Sağlık kurulu raporlarında kamu görevlisinin veya yukarıda aktarılan Yönetmelik düzenlemesinde bahsedilen yakınlarının hastalığının ilgili kamu görevlisinin görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmadığına veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşüreceğine yönelik açık bir ifadeye yer verilmemiş olmasına rağmen sağlık kurulu raporlarının içeriğinden bu husus anlaşılabiliyor ise salt şeklen anılan ifadeye yer verilmemiş olması nedeniyle raporun yeterli olmadığı şeklinde değerlendirme yapılması hakkaniyete aykırı sonuçlara yol açabileceğinden, somut olayın özelliğine ve sağlık kurulu raporlarının içeriğindeki tespitlere göre değerlendirme yapılması gerekmektedir. Olayda ise, davacının annesi hakkında düzenlenmiş sağlık kurulu raporları dikkate alındığında; 4 yıldır süren paranoid şizofreni hastalığının bulunduğu, enjeksiyon tedavisine rağmen düzelme olmadığı, üçüncü basamak sağlık kurumunda izlenmesi ve birinci derece akrabası tarafından bakımının gerektiği, ikamet değişikliğinin hastalığını tetikleyebileceği, sürekli bakıma ve yardıma muhtaç olduğu hususlarının sağlık kurulu raporlarıyla ortaya konulduğu, her ne kadar ağır engelli kararı verilmemiş ise de hastalığının %84 engelli olduğuna karar verilmesini ve kendisine Mahkeme tarafından vasi atanmasını gerektirecek düzeyde bulunduğu hususları bir arada değerlendirildiğinde, annesinin sağlık mazeretinin davacının İzmir iline atanmasını gerektirecek düzeyde olduğu sonuç ve kanaatine varılmıştır. Bu durumda, davacının annesinin sağlık mazereti uyarınca yaptığı atama başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık, aksi yöndeki istinaf başvurusuna konu Mahkeme kararında hukuki isabet görülmemiştir.”

---

Sağlık Mazereti Nedeniyle Tayin İsteme ve Şartları Konusunda Sıkça Sorulan Sorular

• Sağlık mazereti nedeniyle tayin şartları nelerdir?

Memurun sağlık mazeretine dayanarak yer değiştirme talebinde bulunabilmesi için; kendisi, eşi, annesi, babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşinin bir hastalığı bulunmalıdır. İlgili hastalığının memurun görev yaptığı yerde tedavisinin mümkün olmaması veya mevcut görev yerinin söz konusu kişilerin sağlık durumunu tehlikeye düşürmesi gerekmektedir. Ayrıca bu durum sağlık kurulu raporuyla belgelendirilmelidir.

• Kimlerin hastalığı için sağlık mazereti tayini talep edilebilir?

Sağlık mazeretine nedeniyle tayin, sadece memurun kendisi için değil eşi, çocukları, anne ve babası, bakmakla yükümlü olduğu çocukları ve yargı kararı ile vasi tayin edildiği kardeşi için de talep edilebilir.

• Sağlık mazereti nedeniyle tayin nasıl talep edilir?

Sağlık mazereti nedeniyle tayin isteme süreci memurun yapacağı başvuru ile başlar. Memur, sağlık mazeretini ve tayin talebini içeren dilekçesini gerekli belgeleri (sağlık kurulu raporu, aile bağını kanıtlayan nüfus kayıt örneği, ikametgah belgesi, vasi tayin kararı vb.) ekleyerek bağlı bulunduğu kuruma sunar.

• Sağlık mazereti nedeniyle tayin başvurusu ne zaman yapılabilir?

Sağlık mazeretine dayalı olarak yapılacak yer değiştirme suretiyle atamalar, atanma dönemine tabi değildir. Atama dönemine bağlı olmaksızın yılın herhangi bir döneminde yapılabilir.

• Sağlık mazereti nedeniyle tayin başvurusu reddedilirse itiraz hakkı var mı?

Memur, sağlık mazereti nedeniyle yaptığı tayin talebinin haksız ve hukuka aykırı olarak reddedildiğini düşünüyorsa 60 günlük genel dava açma süresi içerisinde doğrudan iptal davası açabileceği gibi ret işleminin kaldırılmasını üst makamdan, üst makam yoksa işlemi yapmış olan makamdan, idari dava açma süresi içinde isteyebilir. Üst makama yapılan başvurunun açıkça reddedilmesi veya 30 günlük yasal süresi içerisinde cevap verilmeyerek zımnen reddedilmesi üzerine iptal davası açılabilir.