Araştırma Görevliliğinde 50/d’den 33a’ya Geçiş

Araştırma görevliliğinde 50/d’den 33a’ya geçiş, 2547 sayılı Kanun’un 7417 sayılı Kanun ile değişen hükümleriyle, lisansüstü eğitim yapan araştırma görevlilerinin geçici (50/d) statüden daimi (33/a) kadroya aktarılmasıdır. Bu geçiş, iş güvencesi sağlayarak doktora sonrası ilişiğin kesilmesi riskini önler. Süreç, üniversite yönetim kurullarının kararı ve YÖK usullerine göre yürütülür.

Türkiye’de yükseköğretim sisteminde araştırma görevlileri, istihdam statülerine göre önemli farklılıklar yaşamaktadır. 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nun 50/d bendi kapsamında görev yapan binlerce akademisyen, lisansüstü eğitim sürecine bağlı geçici bir statüde çalışırken, eğitim süresinin dolması veya belirli şartların sağlanamaması durumunda kadro ilişiğinin kesilme riskiyle karşı karşıya kalmaktadır. Bu belirsizliği azaltmak amacıyla 9 Şubat 2023 tarihinde yürürlüğe giren 7437 sayılı Kanun ile önemli bir düzenleme getirilmiştir.

Akademik kariyerin ilk basamaklarında yer alan araştırma görevlileri için statü farkı, hem özlük haklarını hem de geleceğe yönelik planlamayı doğrudan etkilemektedir. 33/a kadrosu, devlet memuru statüsünde daha kalıcı bir istihdam sağlarken, 50/d statüsü eğitim odaklı ve süre sınırlı bir yapı sunmaktadır. Bu geçiş, özellikle doktora sürecini tamamlamak üzere olan veya yeni tamamlamış genç akademisyenler için kritik bir fırsattır. Kadim Hukuk ve Danışmanlık olarak bu makalede, 50/d’den 33/a’ya geçiş sürecini yasal dayanakları, şartları, usulleri ve hukuki boyutlarıyla ele alacağız.

50/d ve 33/a Nedir?

50/d Araştırma Görevlisi, 2547 sayılı Kanun’un 50/d bendi uyarınca istihdam edilen ve esas olarak tezli yüksek lisans veya doktora/sanatta yeterlik eğitimi sürecine bağlı olarak atanan geçici statülü personeldir. Bu kadroda görev süresi, eğitim aşamalarına göre sınırlıdır ve eğitim tamamlandıktan sonra belirli süreler içinde doktora kaydı gibi şartlar sağlanmazsa ilişik kesilir.

33/a Araştırma Görevlisi ise aynı kanunun 33/a fıkrası kapsamında devlet memuru statüsünde atanan ve performans koşullarına bağlı olarak 3 yıllık sürelerle yenilenebilen daha kalıcı bir kadrodur. Eğitim tamamlandıktan sonra da kadro ilişkisi devam eder ve iş güvencesi yüksektir. 2018’den itibaren yeni 33/a atamalarının sınırlı yapılması nedeniyle mevcut 50/d’liler açısından geçiş büyük önem taşımaktadır.

Araştırma Görevliliğinde 50/d’den 33a’ya Geçiş Şartları

2023 yılında çıkan 7437 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na eklenen Geçici Madde 84 sayesinde, 50/d kadrosunda çalışan birçok araştırma görevlisine 33/a kadrosuna geçme hakkı tanındı. Bu hak, 7437 sayılı Kanun ile 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’na eklenen Geçici Madde 84 sayesinde geldi. Kanun 9 Şubat 2023’te Resmi Gazete’de yayımlandı ve yürürlüğe girdi.

Bu geçiş hakkı herkese değil, belirli şartları taşıyanlara verildi.

• 9 Şubat 2023 tarihinde 50/d kadrosunda aktif olarak görev yapıyor olmanız gerekiyordu.
  Yani kanun çıktığı gün üniversitede 50/d araştırma görevlisi olarak çalışıyor olmanız şarttı. Bu tarihten önce kadrosu bitenler veya ilişiği kesilenler bu haktan yararlanamadı.
• Tezli yüksek lisans veya doktora (sanatta yeterlik) eğitimi yapıyor veya bitirmiş olmanız gerekiyordu. Tıpta uzmanlık, diş hekimliği uzmanlığı, eczacılık uzmanlığı ve veterinerlik uzmanlığı yapanlar bu kanun kapsamı dışında bırakıldı. Sadece tezli yüksek lisans ve doktora yapanlar yararlanabiliyor.
• Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması şartını taşımanız gerekiyordu.
  7315 sayılı Kanun’un 3. maddesine göre devlete karşı herhangi bir güvenlik sorunu oluşturmamanız, arşiv kaydınızın temiz olması gerekiyordu. Üniversite bu araştırmayı yapacak ve olumlu çıkarsa geçiş mümkün olacaktı.
• En geç 9 Ağustos 2023 tarihine kadar yazılı dilekçe vermeniz gerekiyordu.
  Kanun çıktıktan sonra size tam 6 ay süre tanındı. Bu tarihe kadar üniversitenize dilekçe vermeyenler, bu kanuni haktan faydalanamadı.

10 Şubat 2023 ve sonrasında 50/d kadrosuna atananlar bu özel geçiş hakkından yararlanamıyor. Onlar için maalesef bu kanun bir hak tanımadı. YÖK, bu kanunun nasıl uygulanacağını detaylı usul ve esaslarla belirledi. Üniversiteler de bu kurallara göre işlem yaptı.

50/d’den 33/a’ya Geçiş Süreci Nasıl Yapılır?

Geçiş süreci dilekçe ile başlar. Araştırma görevlisi, kadrosunun bulunduğu fakülte/enstitü veya personel dairesine hitaben bir dilekçe verir. Dilekçeye güncel öğrenim durumu belgesi, transkript, varsa dil belgeleri ve diğer akademik faaliyet raporları eklenir. Üniversite, fakülte yönetim kurulu incelemesi sonrası rektörlük kararıyla işlemi tamamlar. Arşiv araştırması olumlu sonuçlanmalıdır.

Süreçte üniversite yönetimi 30 gün içinde yanıt vermekle yükümlüdür. Olumlu karar halinde atama işlemi yapılır. Ret veya zımni ret halinde idari yargı yolu açılır. Başvuru sırasında YÖK’ün yayınladığı usul ve esaslar ile üniversitenin kendi yönergeleri dikkate alınmalıdır. Süreç, bireysel takip ve gerekirse hukuki destekle yönetilmelidir.

33/a Kadrosuna Geçişte Maddi Haklar ve Özlük Hakları

33/a’ya geçişle birlikte araştırma görevlisi devlet memuru statüsüne geçer. Bu durum, maaş baremi, ek gösterge, yan ödemeler (aile yardımı, çocuk yardımı, özel hizmet tazminatı vb.) ve derece/kademe ilerlemesi açısından önemli maddi iyileştirmeler getirir. Geçmiş 50/d süreleri, kademe hesaplamalarında kısmen değerlendirilebilir.

Özlük hakları bakımından emeklilik, izin, sağlık güvencesi ve disiplin işlemleri 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu’na tabi hale gelir. İş güvencesi artar, keyfi ilişik kesme riski azalır. Ancak bazı üniversitelerde 35. madde kapsamında geçici kadro tahsisi varsa mecburi hizmet yükümlülüğü gündeme gelebilir. Genel olarak geçiş, uzun vadede maddi ve hukuki açıdan daha avantajlı bir konuma taşır.

50/d ve 33/a Farkları Nedir?

İki kadro da aynı kanunda yani 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu’nda yer alıyor. Yani ikisi de üniversitede araştırma görevlisi olmanın iki farklı yolu ancak birbirinden çok sayıda farkları mevcuttur. Başlıca farkları şunlardır;

• Süre ve Kalıcılık

50/d kadrosu tamamen “eğitiminiz bitene kadar” diye düşünülmüş. Yüksek lisans yapıyorsanız en fazla 3 yıl (6 yarıyıl), doktora yapıyorsanız en fazla 6-7 yıl (12-14 yarıyıl) süreniz var. Eğitim bitince ya da bu süre dolunca kadro biter. 33/a kadrosu ise bunun tam tersi bir statüdür. Eğitim bitse bile kadro devam eder. Her 3 yılda bir performansa göre yenileme durumu söz konusu olur. Yani doktora bitirdikten sonra da üniversitede kalma şansınız çok daha yüksektir.

• İş Güvencesi

50/d’de işinizi kaybetme ihtimali oldukça yüksek. Eğitim süreniz biterse, teziniz uzarsa veya “performansın yetersiz” derlerse kadro otomatik biter. Savunmanız bile sınırlıdır.
33/a’da ise isteğiniz dışında işten ayrılmak çok daha zordur. Üniversite sizi çıkarmak istese bile bunu gerekçelendirmek zorundadır. Ayrıca ilişik kesme halinde de mahkeme yolu açık. Yani 50/d ye göre iş güvencesi daha fazladır.

• Özlük Hakları

33/a kadrosu devlet memuru kadrosudur. Buna bağlı olarak derece/kademe ilerlemesi, aile yardımı, çocuk yardımı, özel hizmet tazminatı gibi ek ödemeler daha düzenli ve daha fazla olur. Emeklilik hesabınız da daha avantajlı ilerler. 50/d statüsünde bu hakların çoğu ya yoktur ya da çok sınırlıdır. Muhtemelen aynı işi yapmanıza rağmen farklı hak ve statülere sahip olursunuz.

• Akademik Planlama

50/d statüsü güvencesiz çalışmadır. Her an “ya kadrom biterse” diye stres yaşarsınız. Doktora bitince Dr. Öğretim Üyesi olmak istediğinizde de kadro garantisi yoktur.
33/a ise size uzun vadeli plan yapma imkânı verir. Doktoranızı bitirip doçentliğe, profesörlüğe doğru daha rahat ilerleyebilirsiniz. Kariyerinizde işsiz kalma korkusu olmadan çalışırsınız.

50/d’den 33/a’ya Geçişte Görevli ve Yetkili Mahkeme

Üniversite 33/a geçiş talebinizi reddederse ya da 30 gün içinde hiçbir cevap vermezse (buna “zımni ret” denir), haklarınızı aramak için mahkemeye dava açmanız gerekir. Bu tür davalar normal idari yargılamaya tabidir. Bu yargılamada görevli mahkeme İdare Mahkemeleridir. Yani araştırma görevlisi kadro geçişi, atama, ret gibi üniversitenin idari kararlarına karşı açılan davalar sadece İdare Mahkemesi’nde açılır.

Bu tür davalarda davayı, üniversitenin bulunduğu ildeki İdare Mahkemesinde açmanız zorunludur. Örneğin Ankara’da bir üniversitedeyseniz Ankara İdare Mahkemesi, İstanbul’dayken İstanbul İdare Mahkemesi, İzmir’deyseniz İzmir İdare Mahkemesi yetkili olur. Başka bir şehir idare mahkemesinde dava açılması halinde yetki yönünden ret yersiniz. Talebinizi reddi kararı tebliğden itibaren tam 60 gün içinde dava açma süreniz vardır. Bu süre kaçırılırsa hakkınızı kaybetme riskiyle karşı karşıya kalırsınız.

Dava açarken yürütmeyi durdurma talepli iptal davası açılabilir. Bu talep çok önemlidir çünkü mahkeme “yürütmeyi durdurma” kararı verirse, dava bitene kadar sizi 33/a kadrosuna geçirir ve maaşınız, özlük haklarınız korunur. Dava dilekçesinde bu işlemin uygulanması halinde gecikmesinde sakınca bulunan halleri ve açıkça hukuka aykırı halleri dile getirilmesi gerekmektedir. Ayrıca aynı davada veya ayrı bir tam yargı davasıyla, geçiş geciktiği için alamadığınız maaş farklarını, yan ödemeleri ve diğer maddi zararlarınızı da talep edebilirsiniz.

33/a Kadrosuna Geçişte İdarenin Takdir Yetkisi ve Sınırları

Üniversite yönetimi yani idare, 50/d’den 33/a’ya geçiş taleplerinizi değerlendirirken takdir yetkisine sahiptir. Ancak bu takdir yetkisi sınırsız değildir. Üniversite kadro geçişini konusunda istediği gibi davranamaz. Kanunun kendisine tanıdığı ve YÖK’ün belirlediği kurallar neyse ve hukukun temel ilkeleri (eşitlik, hakkaniyet, kamu yararı) neyi gerektiriyorsa, idare bunlara uymak zorundadır.

İdarenin kadro geçişinde;

• Kanunda olmayan ekstra şartlar koyamaz (örneğin “makale şartı getiriyoruz, YDS puanı isteyeceğiz, şu kadar yayın yapacak” gibi).
• Aynı durumda olan kişilere farklı işlem yapamaz yani eşitlik ilkesine aykırı davranamaz.
• Keyfi, sebepsiz veya “canımız istemiyor” diye ret kararı veremez.
• Gerekçesiz ret yazamaz.

Üniversite yani idare bu hakkı vermek istemese bile, ret kararı verecekse bunu gerekçeli ve hukuka uygun şekilde yapmak zorundadır. Aksi takdirde mahkeme kararı iptal eder ve sizi 33/a kadrosuna geçirir. Yani Üniversitenin elinde bir miktar değerlendirme yetkisi var ama bu yetki “istediğini yap” yetkisi değildir. Kanun size hak vermişse, üniversite bu hakkı keyfi olarak engelleyemez.

50/d’den 33/a’ya Geçiş Dava Süreci ve Avukatın Önemi

Üniversite geçiş talebinizi reddettiği ya da 30 gün içinde hiçbir cevap vermediği takdirde (buna zımni ret denir), hakkınızı aramak için mahkemeye gitmeniz gerekir. Ret kararını size tebliğinden itibaren tam 60 gün içinde İdare Mahkemesi’ne dava açmalısınız. Bu süreyi kaçırırsanız hakkınızı tamamen kaybedebilirsiniz. İlk derece yargılama süreci ortalama 6 ila 12 ay arasında sürer. Ancak dava açarken “yürütmeyi durdurma” talebinde bulunursanız, mahkeme bu talebi kabul ederse dava sonuçlanana kadar sizi 33/a kadrosuna geçirir. Böylece maaşınız, sigortanız ve tüm haklarınız korunmuş olur. Dava temyiz ve Danıştay aşamalarına giderse süreç 2-3 yıla kadar uzayabilir.

Bu süreçte bireysel olarak mücadele etmek oldukça risklidir. Çünkü her üniversitenin uygulaması farklı olabiliyor ve hukuki prosedürler karmaşıktır. Deneyimli bir idare hukuku avukatı ile çalışmak başarı şansınızı ciddi oranda artırır. Avukatınız dilekçenizi en güçlü şekilde hazırlar, daha önce kazanılmış emsal mahkeme kararlarını dosyaya ekler, gerekli tüm delilleri toplar, mahkeme sürecini baştan sona takip eder. Böylece hem zaman kazanır hem de hak kaybı yaşama ihtimaliniz büyük ölçüde azalır.