Zorunlu Trafik Sigortası Nedir? Kapsamı ve Faydaları

“Karayolları motorlu araçlar zorunlu mali sorumluluk sigortası” ya da kısa adıyla “zorunlu trafik sigortası”, motorlu bir aracın karayollarında işletilmesi sırasında yaşanan kazalarda, o aracı işletenin üçüncü kişilere karşı olan sorumluluğunu belli sınırlar içinde karşılayan ve yaptırılması kanunen zorunlu olan sorumluluk sigortası türüdür. Zorunlu trafik sigortası ile, trafik kazaları nedeniyle üçüncü kişilerin uğrayacakları zararların kolayca temin edilebilmesi ve zarardan sorumlu işletenin kaza riskine karşı ekonomik bakımdan korunması amaçlanmaktadır.

 Zorunlu trafik sigortası motorlu araç sahibi herkesin yaptırmakla yükümlü olduğu, yaptırılmaması halinde cezai işlemlerle karşılaşıldığı bir sorumluluk sigortasıdır. Bir aracın sigortasının olmadığının tespit edilmesi halinde araç trafikten menedilir ve araç sahibi trafik cezası ile cezalandırılır.

Zorunlu trafik sigortası ile, meydana gelen kazalarda karşı tarafın zararı kusurunuz oranında ve poliçe limiti dahilinde sigortacı tarafından karşılanır. Yani karşı tarafın zararının ne kadarının karşılanacağı kazadaki kusur oranınıza ve sigorta poliçesinin teminat miktarına göre değişmektedir. Bununla birlikte zorunlu trafik sigortası belli zararları karşılar. Zorunlu trafik sigortasının karşıladığı kalemler şunlardır:

• Hasar, değer kaybı gibi maddi zararları
• Sağlık giderleri (tedavi giderleri)
• Sürekli sakatlık tazminatı (iş göremezlik tazminatı)
• Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatı

Trafik sigortası ile üçüncü kişilerin uğradığı zararı tazmin eden sigorta şirketi, ödediği bedeli, bazı durumlarda rücu davası açarak sigorta ettirenden geri alabilmektedir.

Zorunlu Trafik Sigortası Nedir?

Sigorta, gerçekleşme ihtimali bulunan risk ve tehlikeleri teminat altına alan, ilgili risk ve tehlike gerçekleştiğinde ise ortaya çıkan hasar ve zararları karşılayan bir güvence sistemidir. Zorunlu trafik sigortası, motorlu bir aracın karayollarında işletilmesi sırasında yaşanan kazalarda, o aracı işletenin üçüncü kişilere karşı olan sorumluluğunu belli sınırlar içinde karşılayan ve yaptırılması kanunen zorunlu olan sorumluluk sigortası türüdür. Sorumluluk sigortaları, sigortalının faaliyeti sırasında kendi kusurları nedeniyle üçüncü kişilere verdiği maddi ve bedensel zararlardan dolayı kendisine yüklenecek tazminat yüküne, belirli koşullarda ve belirli limitlere kadar teminat sağlayan bir sigorta çeşididir. Bir sorumluluk sigortası olan zorunlu trafik sigortası ile sigorta şirketi, poliçe üzerinde tanımlanan motorlu aracın işletilmesi esnasında yaşanan trafik kazalarında karşı tarafın belirli zararlarını poliçe limitlerine kadar ödemekle yükümlüdür.

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 91. maddesine göre “İşletenlerin, bu Kanunun 85 inci maddesinin birinci fıkrasına göre olan sorumluluklarının karşılanmasını sağlamak üzere mali sorumluluk sigortası yaptırmaları zorunludur”. Bu hükümden de anlaşılacağı üzere halk arasında trafik sigortası olarak bilinen mali sorumluluk sigortası motorlu araç işletenler için zorunludur. Zorunlu trafik sigortası motorlu araç işleten herkesin yaptırmakla yükümlü olduğu, yaptırılmaması halinde cezai işlemlerle karşılaşıldığı bir sorumluluk sigortasıdır. Zorunlu trafik sigortası 1 yıl sürelidir ve her yıl yenilenmesi gerekmektedir. Her yıl güncellenen poliçe primleri karşılığı sigorta acentesine ödeme yapılması gerekmektedir. Bir aracın sigortasının yenilenmediği veya hiç olmadığının tespit edilmesi halinde araç trafikten menedilir ve araç sahibi trafik cezası ile cezalandırılır.

Yukarıda da aktarıldığı üzere mali sorumluluk sigortası motorlu araç işletenler için zorunludur. Kanunda yapılan tanımlamaya göre “işleten”; araç sahibi olan veya mülkiyeti muhafaza kaydıyla satışta alıcı sıfatıyla sicilde kayıtlı görülen veya aracın uzun süreli kiralama, ariyet veya rehni gibi hallerde kiracı, ariyet veya rehin alan kişidir. Ancak ilgili tarafından başka bir kişinin aracı kendi hesabına ve tehlikesi kendisine ait olmak üzere işlettiği ve araç üzerinde fiili tasarrufu bulunduğu ispat edilirse, bu kimse işleten sayılır.

Zorunlu Trafik Sigortasında Sigortacının Sorumluluğunun Şartları

Zorunlu trafik sigortası ile sigorta şirketi, motorlu aracın işletilmesi esnasında yaşanan trafik kazalarında karşı tarafın zararlarını belirlenen limitlere kadar ödemekle yükümlüdür. Fakat sigortacının işletenin yerine geçerek, oluşan zararı tazmin etmesinin belirli şartları vardır. Bu şartlar şunlardır:

• KTK kapsamında meydana gelen zarardan dolayı sigortacının tazminat ödemesi yapabilmesi için sigorta sözleşmesinin varlığı şarttır. Yaptırılması zorunlu olmasına rağmen trafik sigortası hiç yaptırılmamışsa veya süresinde yenilenmemişse, zarar gören kişi sigortacıya başvuramayacaktır
• Bir zararın meydana gelmiş olması gerekir. Bir motorlu aracın işletilmesi, herhangi bir kişinin yaralanmasına ya da ölümüne veya bir şeyin zarara uğramasına neden olmuşsa, sigortacı, oluşan bu zarardan sorumlu olur.
• Sigortacının sorumluluğunun oluşması için meydana gelen zararın trafik kazası nedeniyle oluşması gerekmektedir.
• Kaza ve zarara motorlu aracın neden olması gerekir. Motorlu araç makine gücü ile hareket edebilen araçları ifade etmektedir.
• Sigortacının sorumluluğunun oluşması için meydana gelen zarar ile motorlu araç arasında uygun nedensellik bağı mevcut olmalıdır
• KTK’nın 85. maddesi gereğince zararın karşılanması için, zararın motorlu aracın işletilmesinden ya da işletilme durumunda olmayan araçlarda, araç işleteninin ya da fiillerinden sorumlu olduğu kişilerin kusurundan veya araçtaki bozukluktan ya da kaza sonrasında yapılan yardım fiilinden kaynaklanıyor olması gerekir
• İşletenin kurtuluş kanıtı getirmemesi gerekir. Araç işletenin, kendisinin ya da fiillerinden sorumlu tutulduğu kişilerin kusuru olmadığını ve araçtaki bozukluğun kazaya sebep olduğunu ispatlaması halinde sorumluluktan kurtulması mümkündür.

Zorunlu Trafik Sigortası Neleri Karşılar?

Zorunlu trafik sigortası, motorlu bir aracın işletilmesi sırasında yaşanan kazalarda, o aracı işletenin üçüncü kişilere karşı olan sorumluluğunu karşılamaktadır. Yani yaşanan kazada sadece karşı tarafın, üçüncü kişinin zararları sigorta şirketi tarafından ödenmektedir. Üçüncü kişi ile, sigortalının kendisi, birinci derece yakınları, sigortalıya hizmet veya vekalet sözleşmesiyle bağlı kişiler dışındaki tüm şahıslar kastedilmektedir.

Zorunlu trafik sigortası, yaptığınız bir trafik kazasında karşı tarafın zararını kusurunuz oranında ödemeyi teminat altına alır. Trafik sigortası, karıştığınız bir trafik kazasında sizin değil, karşı tarafın zararını karşılar. Kaza nedeniyle aracınızda meydana gelen zarar ise, yaptırdıysanız kasko sigortası tarafından karşılanır. Zorunlu trafik sigortası:

• Hasar, değer kaybı gibi maddi zararları
• Sağlık giderlerini (tedavi giderleri)
• Sürekli sakatlık tazminatını (sürekli iş göremezlik tazminatı)
• Ölüm halinde destekten yoksun kalma tazminatını

karşılar

Zorunlu Trafik Sigortası Neleri Karşılamaz?

Zorunlu trafik sigortası yalnızca motorlu araçların sebep olduğu trafik kazalarını teminat altına almaktadır. Bisiklet, scooter ve at arabası gibi motorsuz araçların sebep olduğu trafik kazaları zorunlu trafik sigortasının kapsamı dışındadır. Yaşanan kazanın trafik sigortası teminat kapsamına girmesi için kazaya motorlu araçların sebebiyet vermesi yanında bu kaza mutlaka karayolunda gerçekleşmelidir. İşletilme halinde olmayan ve karayolunda gerçekleşmeyen motorlu araçların sebebiyet verdikleri zararlar teminat kapsamında değildir

Zorunlu trafik sigortası kaza halinde karşı tarafın zararını karşılar. Ancak karşı tarafın zararının ne kadarının karşılanacağı kazadaki kusur oranınıza ve sigorta poliçesinin teminat miktarına göre değişmektedir. Yaşadığınız bir trafik kazasında kusurunuz yoksa zorunlu trafik sigortası karşı tarafın zararını karşılamaz. Zorunlu trafik sigortası, yaşadığınız trafik kazasında karşı tarafın zararını ancak kusurunuz varsa karşılar. Kusurunuz yoksa trafik sigortanız karşı tarafın zararını karşılamamakla birlikte, sizde meydana gelen zarar karşı aracın trafik sigortası tarafından karşılanır. Kazaya sebep olan aracın zorunlu trafik sigortası bulunmaması halinde güvence hesabına başvurabileceğiniz gibi karşı tarafa icra takibi de başlatabilirsiniz.

Yaşadığınız trafik kazasında kusurunuz varsa zorunlu trafik sigortası karşı tarafın zararını ancak poliçe limitleri dahilinde karşılar. Zorunlu trafik sigortası poliçe limitleriniz üzerindeki zararları karşılamaz. Bu kapsamda trafik sigortası karşı tarafın zararının hepsini karşılamayabilir. Karşı tarafın zararı poliçe limitlerinin üzerinde ise zorunlu trafik sigortası sadece poliçe limitleri dahilindeki zararı karşılar, zararın kalan kısmı ise başka yollarla tedarik edilir.

Zorunlu trafik sigortası ile sigortalının yalnızca maddi zararları karşılanmaktadır. Manevi zararlar sigorta kapsamında değildir. Ancak ihtiyari mali sorumluluk sigortası yaptırdıysanız ve sigorta sözleşmesinde manevi tazminat da teminat altına alınmışsa sigorta şirketi manevi tazminatı da karşılamakla yükümlü olur. Yani bu hususa ilişkin ihtiyari mali sorumluluk sigortası düzenlemesi ve manevi tazminatın teminat altına alındığı poliçeye açıkça eklenmesi gerekir. Aksi durumda, ihtiyari mali sorumluluk sigortası yaptırılmadığı durumda, manevi tazminat için aracı işletene karşı ayrıca dava yoluna gidilebilir. Çünkü işletenin sorumluluğu zorunlu trafik sigortasının teminat kapsamı dışında kalan zararlar bakımından devam etmektedir.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 92.maddesinde sigorta teminatı kapsamı dışında tutulan hususlar ayrıntılı şekilde sayılmıştır. Aşağıdaki hususlar, zorunlu mali sorumluluk sigortası kapsamı dışındadırlar:

a) İşletenin; bu Kanun uyarınca eylemlerinden sorumlu tutulduğu kişilere karşı yöneltebileceği talepler,

b) İşletenin; eşinin, usul ve füruunun, kendisine evlat edinme ilişkisi ile bağlı olanların ve birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararlar nedeniyle ileri sürebilecekleri talepler

c) İşletenin; bu Kanun uyarınca sorumlu tutulmadığı şeye gelen zararlara ilişkin talepler,

d) Bu Kanunun 105 inci maddesinin üçüncü fıkrasına göre zorunlu mali sorumluluk sigortasının teminatı altında yapılacak motorlu araç yarışlarındaki veya yarış denemelerindeki kazalardan doğan talepler,

e) Motorlu araçta taşınan eşyanın uğrayacağı zararlar,

f) Manevi tazminata ilişkin talepler.

g) Hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen tazminat talepleri,

h) İlgililerin, sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat talepleri,

j) Destekten yoksun kalan hak sahibinin, destek şahsının kusuruna denk gelen tazminat talepleri,

k) Gelir kaybı, kâr kaybı, iş durması ve kira mahrumiyeti gibi dolaylı zararlar,

l) Hasar sebebiyle trafikten çekme veya hurdaya çıkarılma işlemi görmüş araçların değer kaybı tazminatı talepleri,

m) 12/4/1991 tarihli ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu kapsamındaki terör eylemlerinde ve bu eylemlerden doğan sabotajda kullanılan araçların neden olduğu ve sigortalının sorumluluk riski kapsamında olmayan tazminat talepleri ile aracın terör eylemlerinde kullanıldığını veya kullanılacağını bilerek binen kişilerin ve terör ve sabotaj eyleminde yer alan kişilerin uğradıkları zararlara ilişkin talepler.

Zorunlu Trafik Sigortası Tazminat ve Giderlerin Ödenmesi

KTK’nın 99. maddesine göre sigortacılar, hak sahibinin zorunlu mali sorumluluk sigortası genel şartlarıyla belirlenen belgeleri, sigortacının merkez veya kuruluşlarından birine ilettiği tarihten itibaren sekiz iş günü içinde zorunlu mali sorumluluk sigortası sınırları içinde kalan miktarları hak sahibine ödemek zorundadırlar. Yani sigortacı eksiksiz bir dosya ile yapılan hasar başvurusu sonrasındaki kanun gereği sekiz iş günü içerisinde tazminat ödemesi yapmakla yükümlüdür. Genel şartlarda belirtilen belgelerin ibrazından sonra 8 iş günü içinde tazminat ödemesini yapmayan sigortacı para cezası ile cezalandırılacağı gibi, zarar gören de yargı yoluna başvurabilecektir.

KTK’nın 97. maddesine göre; trafik kazaları nedeniyle zarara uğrayanlar zorunlu mali sorumluluk sigortasında öngörülen sınırlar içinde dava açmadan önce mutlaka ilgili sigortacıya yazılı başvurmak zorundadırlar. Bu dava şartı yerine getirilmeden açılacak tazminat davalarında mahkeme dava şartı yokluğu nedeniyle davayı usulden reddedecektir. Sigorta kuruluşunun başvuru tarihinden itibaren en geç 15 gün içinde başvuruyu yazılı olarak cevaplamaması veya verilen cevabın talebi karşılamadığına ilişkin uyuşmazlık olması hâlinde, zarar gören dava açabilir veya 5684 sayılı Kanun çerçevesinde tahkime başvurabilir.

Trafik Sigortasında Zamanaşımı

KTK’nın 109. maddesi uyarınca; motorlu araç kazalarından doğan maddi zararların tazminine ilişkin talepler, zarar görenin, zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten başlayarak iki yıl ve herhalde, kaza gününden başlayarak on yıl içinde zamanaşımına uğrar. Dava, cezayı gerektiren bir fiilden doğar ve ceza kanunu bu fiil için daha uzun bir zaman aşımı süresi öngörmüş bulunursa, bu süre, maddi tazminat talepleri için de geçerlidir.

Zamanaşımı, tazminat yükümlüsüne karşı kesilirse, sigortacıya karşı da kesilmiş olur. Sigortacı bakımından kesilen zamanaşımı, tazminat yükümlüsü bakımından da kesilmiş sayılır. Motorlu araç kazalarında tazminat yükümlülerinin birbirlerine karşı rücu hakları, kendi yükümlülüklerini tam olarak yerine getirdikleri ve rücu edilecek kimseyi öğrendikleri günden başlayarak iki yılda zamanaşımına uğrar.

Görevli ve Yetkili Mahkeme

Sigorta sözleşmelerinden doğan davalarda görevli mahkeme Asliye Ticaret Mahkemesidir. Motorlu araç kazalarından dolayı hukuki sorumluluğa ilişkin davalar, sigortacının şubesinin veya sigorta sözleşmesini yapan acentenin bulunduğu yer mahkemelerinden birinde açılabileceği gibi kazanın vuku bulduğu yer mahkemesinde de açılabilir.

Zorunlu Trafik Sigortasına İlişkin Yargıtay Kararları

Yargıtay 11. Hukuk Dairesi’nin 03.07.2012 Tarih ve E:2010/13302, K:2012/11781 Sayılı Kararı

“… kaza sonucu meydana gelecek zararlar öncelikle Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortasından karşılanmalı, sigorta limiti üstünde olup da karşılanmayan zararlar var ise Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası tarafından ödenmelidir. Ancak, kaza yapan aracın Zorunlu Karayolu Taşımacılık Mali Sorumluluk Sigortası bulunmadığından … Sorumluluğu ortaya çıkmaktadır. … Yönetmeliğinin 9/1-b maddesine göre güvence hesabına rizikonun meydana geldiği tarihte geçerli olan teminat tutarları dahilinde sigortasını yaptırmamış olanların neden olduğu bedensel zararlar için başvurulabilir. Bu durumda meydana gelen zarar öncelikle Güvence Hesabından karşılanmalı, Güvence Hesabının teminat limiti dışında kalan zararlar için ise Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasına müracaat edilmelidir. Nitekim Dairemizin aynı olayla ilgili 2009/871 Esas, 2010/11621 karar sayılı onama ilamında da aynı ilkeler kabul edilmiştir. Bu itibarla, mahkemece verilen kararın mümeyyiz davalı yararına bozulmasına karar vermek gerekmiştir.”

---

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi’nin 05.03.2019 Tarih ve E:2016/7058, K:2019/2478 Sayılı Kararı

“…davalı zorunlu mali mesuliyet sigortacısına, taşımacılık mali sorumluluk sigortası limitinin üzerinde bir zararın tespiti halinde limitin üzerinde kalan kısım yönünden veya taşımacılık mali mesuliyet sigortasının bulunmaması halinde meydana gelen zarar yönünden başvurulabileceği gözetilerek, kazayı yapan aracın, kaza tarihi itibariyle geçerli bir taşımacılık mali sorumluluk sigortası bulunup bulunmadığının araştırılması, bu poliçenin mevcudiyetine göre de davalı … Sigorta’nın, maddi zarara ilişkin sorumluluğu hakkında bir karar verilmesi gerekirken, yanılgılı değerlendirmeyle, yazılı olduğu biçimde hüküm tesisi doğru görülmemiştir.”