Ceza Hukuku

Seri Muhakeme Usulü

Ceza adalet sistemine yeni düzenlemeler ile birlikte iki yeni yargılama usulü katılmış durumdadır: seri muhakeme usulü ve basit yargılama usulü. Alternatif çözüm yöntemleri olarak belirlenen ön ödeme, uzlaştırma, kamu davasının açılmasının ertelenmesi kurumları yargılamada mahkemelere düşen dosya yüküne bir hayli katkı sağlamakta olup bir yandan da zaman kazandırmaktadır. Öyle ki; ilk kez 2006 yılındaki düzenleme ile getirilen uzlaştırma yönteminin 2016’daki değişimi akabinde 2017 yılında uzlaşma sağlanan dosya sayısı 223.000’e ulaşmıştır. Bu da alternatif uyuşmazlık çözüm yöntemleri ile çözümlenen dosyaların Asliye Ceza Mahkemeleri’nin üzerindeki yükü bir miktarda olsa hafifletmesi anlamına gelmekte, bu sayede ise yazılı yargılaması devam edecek olan dosyalara daha itinalı ve titiz yaklaşma imkanı tanımaktadır.

agir ceza mahkemesi

Seri muhakeme usulünün uygulanabilmesi için ilk etapta iş yoğunluğu fazla olan 1. Bölge Cumhuriyet Başsavcılığı’nda, 2. Bölge Cumhuriyet Başsavcılığı’nda ve 3. Bölge Cumhuriyet Başsavcılığı’nda seri muhakeme bürolarının kurulması yönünde taşra teşkilatlarına yazı gönderilerek bu birimlerin kurulması sağlanmış ve gerekli görevlendirmeler yapılmıştır. Bu adımla seri muhakeme uzmanı savcılar ve birimler yaratılmaya başlanmıştır. Ceza yargılamasında seri muhakeme usulünün getirilmesindeki en büyük amaç ise aynı gün içerisinde usulün başlaması ve sonuçlandırılmasıdır. Tüm bu süreçleri ceza avukatı ile yürütmeniz menfaatinize olacaktır.

Seri Muhakeme ve Alternatif Çözüm Yollarının Ceza Yargılamasındaki Yeri

Seri muhakeme getirilmeden önceki dönemde Cumhuriyet Savcısı soruşturma evresinde CMK m.161 ve devamındaki maddelere göre soruşturma işlemlerini yerine getiriyor ve bu soruşturmada toplanan bilgi, belge ve kanıtlara göre bir sonuca varıyordu. Bu sonuç ise yeterli delil yoksa takipsizlik ile dosyanın kapatılması ya da iddianame tanzim ederek kamu davası açılması yani kovuşturma aşamasına geçilmesi oluyordu. Seri muhakemenin getirilmesi ile soruşturma aşamasının yürütülmesi konusunda bir değişiklik yoktur. Ancak bu usul ile soruşturma aşamasında yeterli şüpheye erişilmesi durumunda Cumhuriyet Savcısını doğrudan iddianame düzenleyerek kamu davası açma yoluna değil, öncelikle alternatif çözüm yöntemlerini uygulamaya itmektedir.

Bu yollardan sonuç alamaması durumunda ise iddianame düzenleyerek kamu davasının açılması yolu geçerli olacaktır.

Seri Muhakeme Usulünde Savcı Nasıl Bir Yol İzleyecek?

  • Öncelikle Cumhuriyet Savcısının başvuracağı yol alternatif çözüm yöntemlerinden “ön ödeme” yöntemi olacaktır.

Bu kapsamda ön ödeme kapsamındaki suçlar, Türk Ceza Kanuna tabi bazı suçlar ile birtakım özel ceza kanunları kapsamında bulunan suçlar için uygulanabilmektedir.

Ön ödeme hükümleri kapsamında olan suça ilişkin olarak ödemenin gerçekleşmesi ile soruşturma dosyası takipsizlik verilmek suretiyle kapanırken, ödemenin gerçekleşmemesi durumunda kamu davasının açılması sonucu ile karşılaşılmaktadır.

  • Suçun ön ödeme kapsamında olmaması durumunda savcının başvuracağı ikinci yol “uzlaştırma” olacaktır.

Uzlaştırma kapsamındaki suçlar TCK, İcra İflas Kanunu, Türk Ticaret Kanunu ve Çek Kanunu gibi özel ve genel kanunlardaki bazı suçlar hakkında uygulanabilir durumdadır.

Uzlaştırma hükümlerinin uygulanması sonucunda da ön ödemede olduğu gibi takipsizlik kararı verilecek olup aksi halde iddianame düzenlenecektir.

  • Belirtilen iki yöntemin de uygulanamaması, suçun bu kapsamlarda olmaması durumunda ise Cumhuriyet Savcısı suçun kamu davasının ertelenmesi kurumu kapsamında değerlendirilip değerlendirilemeyeceğini inceleyecektir.

Bu bağlamda kamu davasının ertelenmesinin şartı suçun üst sınırı üç yıl veya daha az süreli hapis cezasını gerektiren suçlardan olmasını gerektirmesi ile soruşturma aşamasında yeterli şüpheye erişilmiş olmasıdır. Burada Cumhuriyet Savcısına takdir yetkisi tanınmıştır. Diğer alternatif yöntemlerde olduğu gibi kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararı da TCK ile bazı özel kanunlar kapsamındaki suçlar hakkında uygulanabilirliğe sahiptir.

  • Bu yollardan hiçbiri uygulanabilir değilse, yeni düzenleme ile son yöntem olarak seri muhakeme usulü uygulanacaktır.

Seri muhakeme usulü de diğer alternatif yöntemlerde olduğu gibi bazı suçlar için uygulanma özelliğini haizdir.

Şüphelinin özgür iradesi ile avukatının gözetimi altında açıkça seri muhakeme usulünü kabul etmediğini beyanı durumunda ise soruşturma genel hükümlere göre devam edecektir.

Seri muhakemeye dair kanunun tamamını incelemek için tıklayınız: https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/12/20191231M4-2.htm

Seri Muhakeme Usulü Nedir?

Seri muhakeme ile 01.01.2020 öncesi uygulanan klasik muhakeme usulü iddianame tanzim edilme aşamasına kadar birebir aynıdır. Bu aşamaya dek suçun seri muhakeme usulü kapsamında kalıp kalmamasının hiçbir önemi bulunmamaktadır. Yeterli şüpheye ulaşıldığı andan itibaren ise artık klasik usulden ayrılıp seri muhakeme usulü ve bu kapsamdaki kurumlar uygulanabilir hale gelmektedir. Bazı suçlar hakkında uygulanması yönüyle seri muhakeme istisnai bir muhakeme türü olarak karşımıza çıkmaktadır. Şüphelinin eylemine karşı doğrudan ve etkili bir çözüm üretmesi nedeniyle seri muhakeme usulü birçok yönden özellikle de zaman ve maddiyat açısından sisteme ve şüpheliye fayda sağlamaktadır.

ceza davasi

Seri muhakeme toplumsal barışın daha hızlı tesis edilmesi açısından vakit kaybını önlemekte, bu sayede daha ağır suçların soruşturulması ve kovuşturulması, delil ikamesi gerektiren dosyalara daha fazla vakit ayrılabilir hale gelmesine yardımcı olmaktadır.

Seri muhakemede şüpheli, cumhuriyet savcısı ve bir denetim makamı olarak mahkeme bulunmaktadır. Şüphelinin seri muhakeme usulünü kabul etmesindeki önemli bir neden ise hızlı olmasının yanı sıra daha az yaptırımla karşılaşma beklentisidir. Zira bu yargılama ile şüpheli alma ihtimali olan cezanın yarısını almaktadır. Yani yeterli şüphenin varlığı halinde Cumhuriyet Savcısı şüpheliyle azaltılmış ve bireyselleştirilmiş ceza hususunda müdafii huzurunda, kabul etmesi halinde anlaşmaktadır. Sonrasında mahkemeden bu yönde hüküm kurulmasını talep eden Cumhuriyet Savcısının bu talebi mahkeme tarafından koşulların sağlandığı kontrol edildikten sonra kabul edilerek hüküm verilmektedir.

Şüphelinin, kabul ettiği seri muhakemeden hüküm kurulana dek vazgeçme hakkına sahiptir. Vazgeçmesi halinde soruşturma genel hükümlere göre sonuçlandırılmaktadır. Seri muhakeme ile yargılanmaktan vazgeçen şüphelinin bu davranışı karşısında savcı klasik yargılamaya dönmek zorundadır. Bu durumda Cumhuriyet Savcısı ya da hakime tanınmış herhangi bir takdir yetkisi bulunmamaktadır. Savcı yeni bir talepname ile mahkemeye durumu bildirmekle, mahkeme ise gerekli inceleme sonucunda bu yönde hüküm kurmakla yükümlüdür.

Seri Muhakeme Usulü Uygulama Alanı ve Şartları

31.12.2019 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan Ceza Muhakemesinde Seri Muhakeme Yönetmeliği’nde usulün hangi şartlar altında uygulanacağı belirtilmiştir. Buna göre;

  1. Suçun işlendiğine dair yeterli şüphe bulunması,
  2. Kovuşturma olanağı bulunması, muhakeme engeli olmaması,
  3. Kamu davasının açılmasının ertelenmesi kararının değerlendirilmesi sonucunda KDAE kararının verilmemiş olması,
  4. Suçun seri muhakeme usulü kapsamında olması,
  5. Şüphelinin çocuk, akıl hastası ya da sağır, dilsiz olmaması,
  6. Suçun iştirak halinde işlenmesi durumunda; tüm şeriklerin seri muhakeme usulünün uygulanmasını kabul etmesi,
  7. Şüpheliye ulaşılabilmiş olması

şartlarının sağlanması durumunda seri muhakeme usulü, şüphelinin müdafii gözetimindeki kabulü ile uygulanabilmektedir.

agir ceza avukati ücreti

Seri muhakeme usulü bir mahkumiyet hükmü üretir. Bunun anlamı, bu usul sonucunda beraat, ceza verilmesine yer olmadığına dair karar yahut düşme kararı verilemez, sonuç mutlaka bir mahkumiyet hükmü üretir. Bu mahkumiyet hükmünün üretilmesi için de Cumhuriyet Savcısının bu usulün uygulanma aşamasına geçebilmesi yani; mutlaka kamu davası açılması için yeterli şüpheye ulaşmış olması gerekmektedir.

Şikayet, izin, müracaat, talep gibi kovuşturma şartlarında eksiklikler olması durumunda seri muhakeme usulünün uygulanmasına geçilemez. Zira muhakeme şartlarının sağlanmadığı durumlarda seri muhakemeye geçilmesi düşünülemez.

Seri muhakeme usulü kapsamındaki suçlar sayılarak belirlenmiş olup belirli bir alt ceza – üst ceza kapsamına alınmamış olup genel nitelikleriyle mağduru belli olmayan, teknik delillerce belirlenebilen 13 suçu kapsamaktadır. Ön ödeme ve uzlaştırma kapsamındaki suçlar seri muhakeme kapsamında değildir.

Seri Muhakeme Usulü Uygulanma Yöntemi

Seri muhakeme savcısının gerekli tüm soruşturma gereklerini yerine getirdikten sonra yeterli şüpheye ulaşması ve suçun hukuki nitelendirmesini yapıp seri muhakeme usulü kapsamında olduğunu değerlendirmesi halinde seri muhakeme usulünün incelenmesi aşamasına geçilebilmektedir. Burada savcı üç aşama uygulamakla yükümlüdür:

  1. Şüphelinin uygulamaya “DAVET” edilmesi aşaması
  2. Şüphelinin uygulama hakkında “BİLGİLENDİRİLME” aşaması
  3. “TEKLİF” aşaması

Mahkumiyet hükmü üretmesi özelliği dolayısıyla; Cumhuriyet Savcısının şüpheliyi hakkında yapılan suçlamalar ve bu muhakemenin ne tür sonuçlar yaratacağı hususlarında yapacağı özgür iradeyi aydınlatıcı bilgilendirme için telefon, SMS, e-posta, tebligat gibi yollardan birini seçerek belirlediği gün ve saat ile bu görüşme sonrasında seri muhakeme teklifinde bulunacağı yönündeki bir davet metnini şüpheliye göndermek zorundadır. Müdafii olan şüpheliler müdafii ile birlikte davete katılabilirler, aksi halde teklif yapılırken barodan bir avukat atanması ve teklifin onun huzurunda gerçekleşmesi gerekmektedir.

Davet metnin de şüphelinin mazeretsiz olarak gelmemesi halinde bu usulün uygulanmasından vazgeçmiş sayılacağı ve yargılamanın genel hükümlere göre yürütüleceği ve sonuçlandırılacağı da yazmak zorundadır.

Kabul edip davete katılan şüpheli, kolluk tarafından bilgilendirilmiş olmasına bakılmaksızın Cumhuriyet Savcısı tarafından bilgilendirilmektedir. Bu ayrıntılı ve bireyselleştirilmiş bilgilendirme sonrasında Cumhuriyet Savcısı şüpheliye teklifte bulunmaktadır. Yaptırıma ilişkin bu teklif, temel cezanın alt ve üst sınırlarının TCK m.61 uyarınca belirlendikten sonra belirlenen bu yaptırımın ½ oranında indirilmesi ile bulunan cezanın teklifidir. Şartları oluşmuşsa hükmün açıklanmasının geri bırakılması ya da seçenek yaptırımlar, adli para cezasına çevirme ya da güvenlik tedbirleri bu aşamada uygulanabilir.

ceza avukati ücretleri

Şüphelinin teklif üzerine süre istemesi halinde 1 ayı geçmemek üzere makul bir düşünme süresi verilebilmektedir. Bu makul süre sonunda cevap verilmemesi ya da teklifin reddedilmesi hallerinde seri muhakeme usulü teklifi reddedilmiş sayılarak soruşturmaya genel hükümlere göre devam edilir. Ancak iddianame aşamasına kadar Cumhuriyet Savcısına giderek seri muhakemeyi kabul ettiğini belirten şüpheliye seri muhakeme usulü uygulanmaya devam eder. Şüphelinin savcıya öneride bulunma, savcıyla pazarlık etme hakkı yoktur, teklifi kabul etme ya da reddetme hakkı bulunmaktadır. Taraflar bu noktada tamamen hür iradeleriyle karar vermeleri gereklidir.

Seri Muhakeme Usulü Süreci

Şüphelinin kabulünden sonra “Seri Muhakeme Usulü Kabul Tutanağı”nın Cumhuriyet Savcısı, Zabıt Katibi, Şüpheli ve Müdafiin imzalaması ile tanzim edilir, akabinde ise Savcının talepname düzenleyerek mahkemeye başvurması aşamasına geçilir. Mahkeme talepnamenin geldiği gün incelemeyi yapıp şüpheliyi müdafii huzurunda dinleyerek hükmü kurmaktadır. Mahkeme burada;

  1. Talepnamede eksik ya da hata varsa iade edebilir
  2. Şartlar oluşmuşsa talep doğrultusunda hüküm kurar
  3. Şartlar oluşmamışsa talebi reddeder

Mahkemenin talep edilen yaptırım üzerinde hiçbir değişiklik yapma hakkı bulunmamaktadır, yalnızca hesapta yapılmış bir hatayı maddi anlamda düzeltme yetkisi tanınmıştır. Mahkemeye yalnızca şartların oluşmadığını düşünüyorsa talebi reddetme yetkisi verilmiştir.

İade edebileceği durumlar ise Cumhuriyet Savcısının eksik bilgilendirme yaptığı haller, güvenlik tedbirlerinde uygulamadığı haller gibi durumlar olarak örnek verilebilir. Savcının burada itiraz hakkı bulunmamaktadır zira bu haller objektif olarak belli olan noktalarda ortaya çıkmaktadır. Mahkemenin sınırlı inceleme yetkisi bulunmaktadır.

Talep doğrultusunda kurulan hüküm sadece itiraza tabidir. İstinaf ya da temyiz kanun yoluna gidilemez. Talebin reddedilmesi durumunda ise esas kapatılmakta, dosya Başsavcılığa geri gönderilmekte ve genel hükümlere göre sonuçlandırılmaktadır. Cumhuriyet Savcısının burada itiraz hakkı bulunmamaktadır. Mahkemeye mazeretsiz olarak katılmayan şüpheli seri muhakemeyi reddetmiş sayılır.

Seri muhakeme bir muhakeme şartıdır, uygulanması gerekirken uygulanmaması halinde iddianamenin iadesi gerekçesidir. Seri muhakeme usulünün uygulanamadığı durumlarda, toplanan delil ve beyanlar takip eden soruşturma ve kovuşturmada delil olarak kullanılamaz.

Kanun koyucu, seri muhakeme usulü düzenlemesi ile s bazı suçların yargılamasının daha hızlı bir şekilde ve mahkeme aşamasına geçilmeden evvel bitirilmesini amaçlamıştır. Tabi ki bu yolda şüphelinin diğer yargılama aşamasına oranla daha az yaptırım beklentisi bulunmaktadır. Şüpheli bu yolla sadece mahkeme heyeti ile değil savcılık makamı ile birlikte bir süreç geçirmektedir. Model olarak Fransa, İtalya ve Almanya gibi Kıta Avrupası ülkelerinden alınmış bir yargılama çeşididir. Benimsenen bu yeni yöntem sayesinde belirli önemde görülmeyen suçlarda yargılamanın tüm angarya prosedürden arındırılarak, şüphelinin de kabul etmesi ile birlikte kamu düzeninin çok daha erken tesis edilmesi amaçlanmıştır.

Başa dön tuşu