Hükümlü ve Tutukluların Cezaevi Nakil İşlemleri

Hükümlü ve tutukluların ceza infaz kurumları arasındaki nakil işlemleri, ceza infaz sisteminin düzenli işleyişi ile kişi hak ve özgürlüklerinin korunması açısından önem arz eder. Hükümlü ve tutukluların cezaevi nakil işlemleri kişinin korunması, güvenliği ve cezaevinin nüfusu gibi nedenlerle gerçekleşmektedir. Bu nedenler arasında sağlık sebepleri, eğitim ve iyileştirme faaliyetleri ile hükümlü ve tutukluların aile bağlarının korunması gibi durumlar söz konusu olabilmektedir. Bu süreç özellikle ceza infazının insan onuruna uygun şekilde yürütülmesi bakımından önem arz eder.

Cezaevi nakil işlemleri başta 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerin İnfazı Hakkında Kanun olmak üzere ilgili mevzuat hükümleri çerçevesinde yürütülmektedir. Bu mevzuat hükümlerine dayanarak yetkili merciler karar verirler. Nakil taleplerinin değerlendirilmesinde hükümlü ve tutukluların statüsü, cezaevi koşulları, infaz süreci gibi hususlar da gözetilmektedir. Bu kapsamda nakil işlemleri idari bir nitelik taşır. Ancak aynı zamanda yargısal denetime de sahiptir.

Hükümlü Ve Tutukluların Nakillerine İlişkin Temel Düzenlemeler

Cezaevlerinin kapasiteleri, hükümlülerin talepleri, zorunlu nedenler, eğitim ve sağlık gibi farklı gerekçelerle bir ceza infaz kurumundan başka bir ceza infaz kurumuna nakilleri gündeme gelebilir. Nakil süreci hükümlü bakımından sıkıntılı olduğu gibi cezaevi idaresi bakımından da külfetli bir durumdur. Bununla birlikte bir noktada hükümlü bakımından koşulların varlığı halinde nakil talebi bir hak iken yeri geldiğinde cezaevi idaresi bakımından da başvurulması kaçınılmaz olan bir tedbire dönüşmektedir.

Hükümlü veya tutuklunun bir infaz kurumundan diğer bir infaz kurumuna götürülmesi nakil; hükümlü veya tutuklunun duruşma, savcılık soruşturması, hastalık veya sınav gibi nedenlerle geçici olarak infaz kurumu dışına çıkarılması ve görev bitiminde infaz kurumuna teslim edilmesi ise sevk olarak tanımlanmaktadır. Görüldüğü üzere nakil sürekli bir ayrılmayı ifade ederken sevk ise kısa süreli ve geçici bir ayrılmayı ifade etmektedir. Gerek nakil ve gerek sevk sırasında kurum dışına çıkıldığından dolayı alınacak tedbirler benzer niteliktedir.

Hükümlülerin nakline ilişkin esaslar 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 53 ila 58. maddeleri ve Ceza İnfaz Kurumlarının Yönetimi ile Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Yönetmelik’in (İnfaz Yönetmeliği) 126 ve devamı maddeleri ile Adalet Bakanlığı Ceza ve Tevkif Evleri Genel Müdürlüğü’nün 05.06.2015 tarihli

ve “Ceza İnfaz Kurumlarının Tahsisi, Nakil İşlemleri ve Diğer Hükümler” konulu 167 sayılı Genelge’sinde belirlenmiştir. Mevzuattaki düzenlemeler uyarınca hükümlüler, kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler. Hükümlü nakilden önce aranır ve cezaevi tabibince, yoksa diğer bir resmî hekime muayene ettirilir; muayene sonucu yola çıkarılamayacağı anlaşılanlar, kurumun en üst amirince derhâl resmî bir sağlık kuruluşuna sevk edilir. Mazeretinin, biri hastalığın uzmanı olmak üzere en az iki uzman hekimin imzaladığı ve hastane başhekiminin onayladığı resmî rapor ile belgelenmesi hâlinde nakil, mazeret ortadan kalkıncaya kadar geri bırakılır ve durum Bakanlığa bildirilir.

Görüldüğü üzere hükümlüler, 5275 sayılı Kanun’un 53 ila 58. maddeleri çerçevesinde kendi istekleri veya toplu sevk, disiplin, asayiş ve güvenlik, hastalık, eğitim, öğretim, suç ve yargılama yeri nedenleriyle başka bir kuruma nakledilebilirler. Nakil konusunda yetki ise 1721 sayılı Hapishaneve Tevkifhanelerin İnfaz Hakkında Kanun’un 5. maddesindeki düzenleme uyarınca Adalet Bakanlığına aittir.

Cezaevi Nakil İşlemlerinde Aranan Şartlar

Hükümlünün kişisel nedenlerle ceza infaz kurumları arasında nakil talebinde bulunabilmesi mevzuat kapsamında güvence altına alınmıştır. Bu kapsamda yapılacak nakil işlemleri, hükümlünün durumu ile naklin talep edildiği ceza infaz kurumunun koşulları kapsamında değerlendirilir. Hükümlü ve tutuklular için nakil işlemi mutlak bir hak niteliği taşımamaktadır. İşlemin gerçekleştirilmesine karar verilmesi için mevzuat kapsamında aranana şartların birlikte gerçekleştirilmesi şartı aranmaktadır. Şartların eksik olması durumunda nakil talebi gerekçesi de belirtilerek reddedilmektedir.

Cezaevi nakil işlemleri için aranan şartlara aşağıda yer verilmiştir.

• Nakil talebi hükümlü tarafından kaleme alınmış ve gitmek istediği ceza infaz kurumlarından durumuna uygun en az üç kurumu açıkça belirten bir dilekçe vasıtasıyla yapılmalıdır.
• Hükümlü kendi talebi ile nakil işleminin gerçekleşmesini istiyorsa nakle ilişkin giderlerin peşin olarak ödemeyi kabul etmiş olmalıdır.
• Hükümlünün nakil talebinde bulunabilmesi için bulunduğu ceza infaz kurumundan en az üç ay kadar süre geçirmiş olması zorunludur.
• Nakil talebinde bulunan hükümlü iyi halli olmalı, disiplin cezası almamış olmalıdır. Ayrıca hükümlüye daha önceden verilmiş disiplin cezalarının kaldırılmış olması gerekmektedir.
• Hükümlü daha önceden disiplin cezası nedeniyle ayrılmak zorunda olduğu ceza infaz kurumuna geri dönmek için nakil isteyemez.
• Naklin talep edildiği ceza infaz kurumunda yer ve kapasitenin mevcut olması, kurumun hükümlünün statüsüne uygun olması, tutukevi niteliği taşımaması gerekmektedir.

Söz konusu şartlar cezaevi nakil talebi hususu değerlendirilirken göz önünde bulundurulan kriterlerdir. Ancak çocuk hükümlüler bakımından farklı düzenlemeler öngörülmüştür. Bu kapsamda çocuk hükümlülerin nakil taleplerinde giderlerin önden ödenmesi gibi bir şart aranmamaktadır. Söz konusu giderler nakil talebinin kabulü ile birlikte ödenir. Çocuk hükümlü bakımından farklı değerlendirme yapılmasının temel nedeni çocuğun üstün yararı ilkesinin bir gereğidir.

Hükümlü ve Tutuklunun Nakil Talebinin Değerlendirilmesi

Hükümlü veya tutuklunun nakil talebi ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından değerlendirilir. Değerlendirme sürecinde hükümlünün koşullu salıverme ve denetimli serbestlik uygulamalarında aranana kriterler esas alınmaktadır. Bu kapsamda hükümlünün iyi hal durumu, infaz sürecindeki tutumu göz önünde bulundurulur. Ayrıca nakil talebi kapsamında aranan şartların hükümlü bakımından mevcut olup olmadığına da bakılır. Yukarıda belirtilen şartların hükümlü açısından eksik olması halinde nakil işlemi gerçekleştirilmeyecektir. Değerlendirme sonucunda olumsuz bir karara varılması sonucunda bu karar gerekçesiyle birlikte hükümlüye tebliğ edilir.

Nakil talebinin kabul edilmesi halinde ise hükümlünün nakledildiği ceza infaz kurumunda en az bir yıl süreyle kalması zorunludur. Çocuk hükümlüler açısından bu süre altı ay olarak düzenlenmiştir. Ancak eğitim durumu ya da sağlık sebeplerine dayalı nakil talepler bu süre şartının dışında bırakılmıştır. Nakil talebinin reddine ilişkin kararlara karşı şikâyet yolu açıktır. Şikayet infaz hakimliğine yapılmaktadır.

Disiplin Nedeniyle Cezaevi Nakli

Hükümlünün ceza infaz kurumunda disiplin bozan tavır ve davranışlarından dolayı ve hücre cezasını gerektiren eylemleri nedeniyle hakkın disiplin soruşturması başlatılır. Yürütülen soruşturmanın neticesinde hükümlünün bulunduğu kurumda kalması; kurumun güvenliğini, düzen ve disiplinin sağlanmasını tehlikeye atacak nitelikte başka bir ceza infaz kurumuna nakline karar verilebilir. Bu kararı kurumun en üst amirinin istemi üzerine Adalet Bakanlığı verir. Disiplin nedeniyle nakli gerçekleştirilen hükümlünün nakledildiği ceza infaz kurumunda altı ay süre ile hücrede bulundurulur. Disiplin nedeniyle cezaevi nakil işleminin gerçekleştirilmesinin şartları;

• Hükümlünün hücre cezasını gerektiren bir eylem gerçekleştirmiş olması,
• Ceza infaz kurumunun en üst amirinin cezaevi nakli yönünde talebinin bulunması,
• Adalet Bakanlığı’nın hükümlünün cezaevi nakli yönünde karar vermiş olmasıdır.

Hücre cezası hükümlü hakkında uygulanabilecek en ağır disiplin cezasıdır. Buna göre hakkında hücre cezası verilen hükümlü işlediği fiilin ağırlığına göre bir günden yirmi güne kadar açık havaya çıkma hakkı saklı kalmak kaydıyla tek başına bulundurulur ve diğer hükümlülerle her türlü temastan yoksun bırakılır. Hücreye koyma cezasının infazına başlanabilmesi için cezanın usulüne uygun bir şekilde kesinleşmesi gerekir. Hücre cezasına karşı infaz hakimliğine şikâyete gidilir. İnfaz hakimliğinin kararına karşı ise ağır ceza mahkemesine itiraz yolu açıktır.

Hücre cezasına karşı tüm kanun yollarının tüketilmesi ile birlikte hücre cezası kesinleşir ve infaza uygun hale gelir. Hücre cezasının infaz hakimliğinin onayı olmadan uygulanması mümkün değildir. Bu doğrultuda hücre cezası kesinleşmeden ve infaz hakiminin onayı olmadan disiplin nedeniyle nakil işlemleri de gerçekleştirilemez. Hükümlünün disiplin nedeniyle başka bir ceza infaz kurumuna nakli 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun’un 55. maddesi kapsamında düzenlenmiştir. Bu düzenleme ceza infaz kurumlarının güvenliği, kurumun disiplini ve düzenini korumayı amaçlar.

Zorunlu Nedenlerle Cezaevi Nakli

Bazı zorunlu nedenlerin ortaya çıkması ile birlikte hükümlülerin başka ceza infaz kurumlarına nakilleri gündeme gelebilir. Bu zorunlu nedenler arasında; ceza infaz kurumlarının kapasitesinin yetersiz olması, ceza infaz kurumlarının fiziki koşullarının uygun olmaması, asayiş, güvenlik, doğal afet, yangın ya da büyük tadilat gibi durumlar olabilmektedir. Bu tarz öngörülemeyen ve zorunlu nedenlerin meydana gelmesi hallerinde infazın hükümlü için daha güvenli ve sağlıklı bir biçimde meydana gelebilmesi adına nakil işlemleri gerçekleştirilebilmektedir. Bu tür nakiller idarenin takdir yetkisi kapsamındadır. Kamu düzeni, güvenlik ve hükümlünün infaz süreci göz önünde bulundurularak karar verilir.

Zorunlu nedenlerle gerçekleşen cezaevi nakil işlemlerinde belli gruplara öncelik tanınmaktadır. Bu kapsamda;

• Açık ceza infaz kurumundan infaz edenler,
• Bulunduğu ceza infaz kurumunun yer aldığı yerleşim nüfusuna kayıtlı olmayan hükümlüler,
• Eşi, altsoyu, üstsoyu veya kardeşleri bulundukları yerde ikamet etmeyen hükümlüler zorunlu nakil durumunda öncelik tanınması gereken gruplardır.

Bunun yanı sıra bazı hükümlü grupları için ise zorunlu nakil talebinde bulunulabilmesi ve bu yönde işlem tesis edilmesi mümkün değildir. Bu kapsamda;

• Yetmiş beş yaşını doldurmuş olan hükümlüler,
• Bulunduğu ceza infaz kurumunda eşi, altsoyu, üstsoyu veya kardeşleri bulunan hükümlüler,
• Sağlık, disiplin veya güvenlik gerekçeleriyle halen bulundukları kuruma nakledilmiş olanlar,
• Tedavisi devam eden ve sağlık durumu nakle elverişli olmayan hükümlüler,
• Çok zorunlu haller dışında kendi isteğiyle nakledilmiş olan hükümlülerin zorunlu nedenler halinde haklarında nakil talebinde bulunulması mümkün değildir.

Sonuç itibariyle zorunlu nedenlerle nakil işlemi istisnai nitelik taşımakta olup her hükümlünün durumu, koşulları değerlendirilmek suretiyle yürütülmelidir.

Cezaevi Nakil Başvurusu Nasıl Yapılır?

Cezaevi nakil işlemleri hükümlülerin hukuki, kişisel, ailevi, sağlık ya da infazın güvenli ve amacına uygun şekilde yürütülmesine ilişkin nedenlerle bulundukları ceza infaz kurumundan başka bir ceza infaz kurumuna sevki halinde başvurulan resmi ve idari bir süreçtir. Bu süreçte hem cezaevi düzen ve disiplininin korunması hem de hükümlünün temel haklarının korunması hedeflenir. Nakil talebinde hükümlü bizzat kendisi başvurabileceği gibi, avukatı ya da yasal temsilcisi aracılığıyla bulunulabilmesi mümkündür. Başvuru hükümlünün mevcut ceza infaz kurumundan farklı bir ceza infaz kurumuna nakledilmesi yönünde talebini içeren idari işlemin tesisine yönelik bir dilekçe ile yetkili makamlara yapılır. Dilekçe içeriğinde talebin gerekçeleri, hukuki dayanaklarını ve naklin gerçekleştirilmesi istenen ceza infaz kurumuna ilişkin bilgileri içermelidir.

Dilekçe kapsamında hükümlünün adı-soyadı, T.C. kimlik numarası, bulunduğu ceza infaz kurumu, naklinin gerçekleştirilmesini istediği ceza infaz kurumu, infaz sürecine ilişkin bilgileri detaylıca belirtilmelidir. Dilekçede talep edilen ceza infaz kurumları hükümlünün statüsüne uygun olmalı ve en az üç tane sıralanmalıdır. Nakil talebini destekleyen sağlık raporları gibi ek belgeler mevcutsa bunlarda dilekçe ekine eklenmelidir. Ayrıca dilekçe hükümlünün avukatı tarafından hazırlanmış ve başvuru avukat aracılığıyla yapılacaksa dilekçe ekine vekaletname eklenmesi de gerekmektedir. Sonuç itibariyle cezaevi nakil dilekçesi başvuran hükümlünün infaz sürecinin doğrudan etkileyen bir husus olup mevzuata uygun ve gerekçeli bir dilekçe hazırlamalıdır.