Şark görevi diğer adıyla doğu görevi yeni düzenlemelerle zorunlu hizmet olarak adlandırılmıştır. Kamuda çalışan polis, asker, öğretmen, doktor, hakim ya da savcıların belirlenen illerde belirli süreler içinde çalışmak zorunda oldukları göreve şark görevi adı verilmektedir. Kamu görevlisi göreve atandığında bu devlete karşı bir yükümlülüğü / ödevi haline gelir. Personeller o bölgelerde çalışmak istemese bile atamaları yapılır ve zorunlu olarak çalışmak zorunda kalırlar. Şark görevi memurlar tarafından yerine getirilmek zorundadır. Çakılı kadro haricinde tüm memurlar şark görevine gitmek zorundadır.
Şark görevleri, 657 Sayılı Devlet Memurları Kanunu’na göre bütün memurlar atama ve yer değiştirmeye tabidir. Bununla birlikte kanunun 36 maddesinde yer alan yardımcı sınıf memurlar, 59. Madde de yer alan istisnai memurlar ve aday memurlar bu hükümlere tabi değildir. Devlet memurlarında hizmet bölgeleri birinci bölge ve ikinci bölge olarak hazırlanmıştır. Şark görevleri ikinci bölge kapsamında değerlendirilir.
“Şark görevi” kavramı kanun ya da yönetmelik metninde bulunmaz. Doktinde kullanılan “şark görevi” kavramının tercih edilmesinin nedeni, şark kelimesinin Türkçede doğu anlamına gelmesindendir. Şark görevi kapsamında belirlenen iller genellikle doğu illeridir. Bununla birlikte şark görevi, doğu görevi olarak adlandırılan bir sistem olsa da batıda yer alan bazı illerde verilen hizmetlerde şark görevi yani doğu görevi sayılmaktadır. Bu nedenle şark veya doğu görevi kavramları yerine “zorunlu hizmet” denilmesi daha yerinde olacaktır. Nitekim yeni düzenlemelerle şark görevi, zorunlu hizmet olarak ifade edilmektedir. Şark veya doğu görevi yerine zorunlu hizmet denilerek hem doğuda hem de batıda yer alan illerdeki çalışmaların bu görev kapsamında değerlendirilebileceği belirtilmektedir. Türkiye’deki iller 3 kategoriye ayrılarak birinci hizmet bölgeleri, ikinci hizmet bölgeleri ve üçüncü hizmet bölgeleri olarak bölümlenmiştir.
Şark Görevi Nedir?
Şark görevi, diğer adıyla doğu görevi, yeni düzenlemelerle zorunlu hizmet olarak adlandırılmıştır. Kamuda çalışan polis, asker, öğretmen, doktor, hakim ya da savcıların belirlenen illerde (genellikle doğu illeri), belirli süreler içinde (mesleğe ve bölgeye göre değişmektedir) zorunlu hizmet vermeleri şark görevi olarak adlandırılmaktadır. Şark görevi, kamu personelinin devlete karşı bir yükümlülüğünü/ödevini ifade etmektedir. Kamu personeli şark görevi kapsamındaki bölgelerde çalışmak istemese bile bu bölgelere ataması yapılmakta ve atandığı bu bölgelerde çalışmak zorundadır.
Şark görevi kamu personeli için bir zorunluluk olmakla birlikte beraberinde birtakım avantajlar da sunmaktadır. Örneğin şark görevi doğuda zorlu bir yere düşen bir personelin, görev süresi dolduktan sonra tayini yapılacağı zaman Batı’da yaptığı tercihlerden ilk tercihe yerleşecektir. Şark görevinde bulunan personellere verilen ücretler de normal personele verilen ücretlere göre değişiklik göstermektedir. Bununla birlikte şark görevi, yapıldıkları illere göre farklı ücretlendirmelere de tabidir. Örneğin Şırnak’taki doğu görevi daha zorlu sayılabilirken Bayburt’taki doğu görevi nispeten kolay sayılabilir. Bu nedenle görevlendirilen yerlere göre personellere verilecek ücretlerde değişiklik göstermektedir.
Her meslek dalında şark görevi kapsamına alınan iller ve bölgeler değişiklik göstermektedir. Bunun nedeni mesleklerin farklı Bakanlıklara bağlı olmasıdır. Her ne kadar doğu görevleri meslekten mesleğe farklılık gösterse de 6 Şubat depreminden sonra deprem bölgesindeki illerden bazıları, bazı meslek gruplarında doğu görevi kapsamına alınmıştır. 2024 yılında yürürlüğe girmesi planlanan doğu görevinin yapılacağı yerlerin 4 bölgeye ayrılması hususu kaldırılmıştır. Bunun yerine deprem bölgesindeki iller doğu görevi kapsamına alınmıştır.
Şark Görevinin Süresi Ne Kadardır?
Şark görevi; kamuda görevli personellerin, bağlı oldukları Bakanlık tarafından belirlenen il ve ilçelerde yine bağlı oldukları Bakanlık tarafından belirlenen sürelerde çalışmak zorunda oldukları görevdir. Şark görevinin süresine ilişkin tek tip bir süre mevcut değildir. Şark görev süresi, mesleğe ve şark hizmet bölgesine göre değişiklik göstermektedir. Kamuda görevli personelin tabi olduğu şark görev süresi bağlı olduğu Bakanlık tarafından çıkarılan yönetmelikle belirlenir.
- Polislerin şark görev süresi illere ve ilçelere göre değişiklik göstermekle birlikte minimum 2 yıldır.
- Doğuda görev yapan askerlerin 2 ila 3 yıl çalışmaları gerekmekteyken batıda görev yapan askerlerin 4 ila 5 yıl arasında çalışmaları gerekmektedir.
- Doktorlar Sağlık Bakanlığı tarafından belirlenen yerlerde 300 ila 600 gün arasında çalışmaktadır.
- Öğretmenler ise Milli Eğitim Bakanlığı’nın belirlediği yerlerde 3 yıl zorunlu hizmette çalışmaktadır.
Polisler İçin Şark Görevi
Polisler İçişleri Bakanlığı’nda Emniyet Genel Müdürlüğü’ne bağlı olarak çalışan; ülke kapsamında asayişin ve güvenliğinden sorumlu olan, kamu düzenini sağlamakla görevli meslek dalıdır. Polislerin şark görevlerine ilişkin düzenlemeler İçişleri Bakanlığı’nın yayınladığı Emniyet Hizmetleri Sınıfı Mensupları Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde yer almaktadır. Önceleri birden çok hizmet bölgesi bulunmakta iken hali hazırda iki hizmet bölgesi olarak uygulamaya devam edilmektedir. 6 Şubat Depremi’nden sonra deprem bölgesindeki Kahramanmaraş, Hatay, Gaziantep ve Malatya illeri de şark görevi kapsamına alınmıştır. Kısaca şu illerde doğu görevi (zorunlu hizmet) yapılmaktadır:
- Adıyaman
- Ağrı
- Ardahan
- Artvin
- Bayburt
- Batman
- Bingöl
- Bitlis
- Diyarbakır
- Elazığ
- Erzincan
- Erzurum
- Gümüşhane
- Hakkari
- Iğdır
- Kars
- Mardin
- Muş
- Siirt
- Sivas
- Şanlıurfa
- Şırnak
- Tunceli
- Van
- Kahramanmaraş
- Hatay
- Gaziantep
- Malatya
Polislerin şark görev süresi illere ve ilçelere göre değişiklik göstermekle birlikte minimum 2 yıldır. Şark görevine gidecek personel birinci bölgedeki hizmet süresi dikkate alınmaksızın sicil numarası, rütbe ve hizmet branşı göz önünde bulundurularak personel ve kadro ihtiyacına göre belirlenir. Yeni mezun olan polis memurunun ilk ataması şark görevine yapılmaz. Polisler, atamaları yapıldıktan 2 yıl sonra zorunlu olarak şark görevi yapmakla görevlendirilir. Kişi 2 yıllık çalışma sonrasında tercih yaparak şark görevine gidebileceği gibi ipka da talep edebilir. İpka talebi, ilgili personelin mazeret sunarak görev yaptığı ilde kalmak istemesine, doğu görevi adı verilen zorunlu hizmetini erteletmesine ilişkin başvurudur. İpka talebinin kabul edilmesi halinde kişiye 1 yıllık bir muafiyet tanınarak görev yaptığı ilde kalmasına izin verilir.
2012 yılında getirilen değişiklik ile polislere 2. bir şark görevi getirilmiştir. Öncesinde tek şark görevi yeterli olmaktayken, mevcut durumda iki şark görevi aranmaktadır. 2025 yılından itibaren şark görevinin bir kez yapılması yeterli olacağı yönünde bir açıklama yapılmış olsa da buna ilişkin henüz bir yasal düzenleme bulunmamaktadır.
Askerler İçin Şark Görevi
Asker Milli Savunma Bakanlığı’na bağlı olarak çalışan Genel Kurmay Başkanlığı, Kara-Hava-Deniz Kuvvetleri Komutanlıkları’nda çalışan ülke bütünlüğünü iç veya dış tehlikelere karşı koruyan meslek dalıdır. Bu meslekte görevli olan kişilerin çalışma yerlerine göre çalıştıkları süreler de değişmektedir. Örneğin doğuda görev yapan askerlerin 2 ila 3 yıl çalışmaları gerekmekteyken batıda görev yapan askerlerin 4 ila 5 yıl arasında çalışmaları gerekmektedir. Her ne kadar uygulamada personellerin 5 yılda bir tayin edildikleri görülse de 10 yıla kadar bu süre uzamaktadır. Çünkü mevzuatta herhangi bir süre düzenlemesi yer almamaktadır. Askerlikte doğu görevi sayılan iller aşağıdaki gibidir:
- Ağrı
- Ardahan
- Batman
- Bingöl
- Bitlis
- Diyarbakır
- Erzurum
- Gaziantep
- Hakkari
- Hatay
- Iğdır
- Kars
- Kilis
- Mardin
- Muş
- Siirt
- Şanlıurfa
- Şırnak
- Tunceli
- Van
Jandarmalar da İçişleri Bakanlığı’na bağlı, Jandarma Genel Komutanlığı’nda görev alan mülki, adli ve askeri görevleri olan personellerdir. Polis ya da askerler gibi olmayıp, bağlı oldukları Bakanlık açısından polislere benzemektedir. Ancak doğu görevi olarak sayılan iller sınırlı sayıda olup şu şekildedir: Adıyaman, Bayburt, Gümüşhane ve Artvin.
Öğretmenler İçin Şark Görevi
Öğretmenlerin MEBSİS (Milli Eğitim Bakanlığı Bilişim Sistemleri) sistemi üzerinden giriş yaparak zorunlu hizmetlerini öğrenme imkânları bulunmaktadır. Öğretmenler için 06.05.2010 tarihinde ve 16.06.2023 tarihinde zorunlu hizmet affı kabul edilmiştir. Milli Eğitim Bakanlığı Öğretmen Atama ve Yer Değiştirme Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına Dair Yönetmeliğe göre, hizmet affı doğu görevi adı verilen zorunlu hizmet görevinden muafiyet sağlamaktadır.
Öğretmenler, Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı çalışan topluma eğitim ve öğretim hizmeti sağlayan meslek dalıdır. Bakanlıktan bakanlığa zorunlu hizmet sistemleri değişiklik gösterebilir. Yukarıda asker ve polisler için sayılan zorunlu hizmet modeli öğretmenlerde tamamen farklılık gösterir. Milli Eğitim Bakanlığı tarafından 3 bölge ve 6 alana ayrılan çalışma alanları tespit edilmiştir. Her sınıflandırma için de zorunlu hizmet yılı farklılık gösterir. ayrıca her hizmet sonucu öğretmenlere belirli bir hizmet puanı da verilir. Tablo halinde göstermek gerekirse;
| Hizmet Bölgesi | Hizmet Alanı | Zorunlu Hizmet Süresi (Yıl) | Hizmet Sonrası Verilecek Puan |
|---|---|---|---|
| 1 | 1 | Yok | 10 |
| 2 | Yok | 11 | |
| 3 | Yok | 12 | |
| 4 | 7 | 14 | |
| 5 | 6 | 16 | |
| 6 | 5 | 18 | |
| 2 | 1 | Yok | 12 |
| 2 | Yok | 13 | |
| 3 | Yok | 14 | |
| 4 | 6 | 18 | |
| 5 | 5 | 20 | |
| 6 | 4 | 22 | |
| 3 | 1 | Yok | 14 |
| 2 | Yok | 16 | |
| 3 | Yok | 18 | |
| 4 | 5 | 22 | |
| 5 | 4 | 26 | |
| 6 | 3 | 30 |
Doktorlar İçin Şark Görevi
Doktor; Sağlık Bakanlığı’na bağlı olarak çalışan hekim ya da tabip de denilen tıpta uzmanlaşmış, hastalıkların tedavisi ile ilgilenen profesyonel meslek dalıdır. 5371 sayılı Sağlık Hizmetleri Temel Kanunu, Sağlık Personelinin Tazminat ve Çalışma Esaslarına Dair Kanun, Devlet Memurları Kanunu ve Tababet ve Şuabatı San’atlarının Tarzı İcrasına Dair Kanun ile Sağlık Bakanlığının Teşkilat ve Görevleri Hakkında Kanun Hükmünde Kararnamede Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun kapsamında doktorların zorunlu hizmet süreleri belirlenmiştir.
Bu kanuna göre; 05.07.2005 tarihinden sonra mezun olan ve uzmanlığını tamamlayan doktorlar, 300 – 600 gün arasında şark görevi yapacaktır. Doktorların doğu görevleri kura çekilmesi ile belirlenir. Noter eşliğinde çekilen kuralarda kişi katılım sağlamazsa gıyabında yani yokluğunda da kura çekilebilir. Kişi atama yeri tebliğ edildikten sonraki 20 gün içinde görevine başlaması gerekmektedir.
Hakim ve Savcı İçin Şark Görevi
Hakim ve Cumhuriyet savcıları; Adalet Bakanlığı’na bağlı olarak çalışan, kanunlara uygun olarak değerlendirme yaparak adaletin sağlanması ve toplum düzeninin korunması için çalışan meslek dallarıdır. Her Bakanlık zorunlu hizmet yerlerini ve görev sürelerini belirlemekte serbesttir. Adalet Bakanlığı da Hakimler ve Cumhuriyet Savcıları Hakkında Uygulanacak Atama ve Nakil Yönetmeliği ile hizmet bölgelerini ve bu bölgelerdeki görev sürelerini belirlemiştir. İlgili yönetmelik ile coğrafi ve ekonomik şartlar, sağlık, sosyal ve kültürel durumlar, mahrumiyet dereceleri, ulaşım, gelişme ve önemli merkezlere yakınlık gibi durumlar değerlendirilerek adalet teşkilatı bulunan yerler 5 bölgeye ayrılmıştır. Bu bölgeler için belirlenen en az hizmet süreleri (zorunlu hizmet süreleri) de şu şekildedir:
- 1. Bölgede: 7 yıl
- 2. Bölgede: 5 yıl
- 3. Bölgede: 3 yıl
- 5. Bölgede: 3 yıl
- 5. Bölgede: 2 yıldır.
Zorunlu nedenler dışında atamalar alt bölgeden başlar ve sıra takip edilmek suretiyle yapılır. İstisnalar dışında en az hizmet süresini (zorunlu hizmet süresini) doldurmayan hâkim ve Cumhuriyet savcıları atanmalarını isteyemezler; aynı şekilde re’sen de atanamazlar.
Bizi Arayın
WhatsApp