Mütemadi Suç

Türk Ceza Hukuku kapsamında meydana gelen suçlar bazı özelliklerine göre tasnif edilir. Bu tasnif; failin sorumluluğunun belirlenmesi, zamanaşımı sürelerinin hesaplanması ve hukuki sonuçların tayini bakımından doğrudan etkilidir. Bu açıdan “mütemadi suç” bir diğer adıyla kesintisiz suç kavramı suçun icrasının zaman içerisindeki devamlılığına işaret eden suç tipleridir. Mütemadi suç, hukuka aykırı durumun failin iradesiyle belirli bir süre boyunca devam ettirilesi şeklinde işlenen ve icra hareketlerinin tamamlanmasına rağmen hukuka aykırılığın kesintisiz bir şekilde sürdürdüğü suç tipleridir.

Mütemadi suçu, an, suçtan ayıran en önemli özelliği; suçun tamamlandığı an ile sona erdiği anın birbirinden ayrılmasıdır. Failin kanunda tanımlanan hukuka aykırı fiili sürdürme yönündeki iradesi devam ettiği müddetçe suç da varlığını korur. Dolayısıyla suçun icrası zamana yayılır ve kesintisiz suç adını alır. Mütemadi suçlar hem maddi unsur hem de doğurduğu hukuki sonuçlar bakımından titiz bir analiz gerektirmektedir. Zira bu suç bakımından hukuka aykırılığın sona erdiği anın tespiti pek çok ceza hukuku müessesesinin uygulama alanı bulması bakımından önemlidir.

Mütemadi Suç Nedir?

Mütemadi suç; suçun icrasının zamana yayılan niteliğini esas alan suç tipleridir. Yani hukuka aykırı bir durumun failin iradesine bağlı bir şekilde kesintisiz olarak sürdürülmesi suretiyle gerçekleşen suç tipidir. Mütemadi suç bu yönüyle yalnızca belirli bir anda tamamlanmakla kalmayıp, devam eden bir ihlal yaratan suçları tanımlamak için kullanılan bir kavramdır. Mütemadi suçu, ani suçtan ayıran en önemli özellik icra hareketi ile kanunda tanımlanmış hukuka aykırı sonucun sürekliliğinin iç içe geçmesidir. Yani suçun tamamlanması ile sona ermesi farklı zaman dilimlerine yayılmaktadır.

Mütemadi suçun bilinen bir diğer adı; kesintisiz suçtur. Türk ceza hukuku kapsamında mütemadi suçu uygulamada sık sık karşılan suç tipleri arasındadır. Doktrinde de kesintisiz suç kapsamında farklı görüşler bulunmakta olup bu görüşler Ceza hukukunun diğer kavramları üzerinde de dolayı etkiler doğurmaktadır. Nitekim mütemadi suçun hukuki niteliğini belirlenmesi; suçun sona erme anının tespiti, zamanaşımı sürelerinin başlangıcı, iştirak hükümlerinin uygulanabilirliği ve teşebbüsün gündeme gelip gelmeyeceği gibi bir çok ceza hukuku kavramlarının değerlendirilmesi noktasında belirleyici rol oynamaktadır.

Mütemadi Suç ile Ani Suç Arasındaki Farklar

Mütemadi suç ile ani suç aynı kavramları ifade etmemekte olup pek çok farklı noktaları mevcuttur. Bu farklılıklar arasında en önemlisi; suçun tamamlanma anı ve süreklilik gösterip göstermediğidir. Bu ölçütler mütemadi suçu, ani suçtan ayırmaktadır. Ani suç; suçun maddi unsurunu oluşturan hareketin yapılmasıyla tamamlanan suç türüdür. Ani suçlarda, hukuka aykırı eylemin sürekliliğinden ve bir zaman dilimine yayılmasından söz edilemez. Hırsızlık, hakaret ya da kasten öldürme gibi suçlar ani suça örnek olarak gösterilebilir.

Buna karşılık mütemadi suç ise hukuka aykırı fiilin bir anda gerçekleşerek bitmediği, failin iradesiyle belli bir süre daha sürdürülmesini ifade etmektedir. Kişiyi hürriyetinden yoksun kılma, ruhsatsız silah taşımak ya da terk suçu gibi suç tipleri mütemadi suça örnek gösterilebilir. Görüldüğü üzere bu iki suç tipi arasında en önemli fark suçun zamansal karakterinde ortaya çıkmaktadır. Bu doğrultuda ani suçların zamanaşımı, suçun işlendiği andan itibaren işlenmeye başlarken; mütemadi suçlarda zamanaşımı, hukuka aykırı durumun sona erdiği yani kesildiği an itibariyle başlamaktadır. Ayrıca iştirak hükümleri bakımından da ani suçlarda suçun işlendiği anla sınırlı iken, mütemadi suçlar bakımından hukuka aykırı eylem devam ettikçe suça sonradan katılım mümkün olabilmektedir.

Mütemadi Suçta Tipiklik Unsurlarının Değerlendirilmesi

Tipiklik unsurları, ceza hukukunda bir fiilin suç olarak değerlendirilebilmesi için o fiilin kanunda tanımlamam suç tipine uygunluk göstermesidir. Ceza hukukumuzda kabul edilen “kanunilik ilkesi” gereğince failin gerçekleştirdiği eylem ceza normunda yer alan maddi ve manevi unsurlarla örtüşüyorsa fiil “tipik” kabul edilmektedir. Aksi halde suçtan söz edilemez. Türk ceza hukuku kapsamında belirlenen her suçun tipiklik unsurları olduğu gibi mütemadi suçlarında tipiklik unsurları bulunmaktadır.

• Fail: Mütemadi suçlarda fail bakımından özel bir nitelik aranmamaktadır. Yani mütemadi suçun faili, suçun oluşmasına neden olan fiili sürdüren kimse olup suçun faili herkes olabilir.
• Mağdur: Mütemadi suçun işlenmesinden doğrudan ya da dolaylı bir şekilde zarar gören kimsedir. Gerçek veya tüzel kişi mütemadi suçun mağduru olabilir.
• Suçun Konusu: Mütemadi suçun konusu suçun üzerinde gerçekleştiği nesne ya da hukuki değerler olup genellikle süreklilik arz eden hak veya değerler suçun konusu oluşturmaktadır. Örneğin bir mütemadi suç olan kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunun konusunu kişinin hürriyeti oluşturmaktadır.
• Fiil: Suçun oluşabilmesi için gerçekleşmesi gereken hukuka aykırı eylemdir. Mütemadi suçlar bakımından fiil bir defaya mahsus olmaz. Yani hukuka aykırı eylem failin iradesiyle devam ettirilerek belirli bir zaman dilimine yayılır.

Mütemadi Suçun Hukuki Sonuçları

Mütemadi suçlarda suçun tamamlanma anı ile sona erme anı birbirinden farklıdır. Suç hukuka aykırı fiilin oluşmasıyla aynı anda tamamlanmaz. Kesintisiz suç, ceza hukukuna berberinde bir dizi hukuki sonuç getirmiştir. Bu suç tipi ceza hukukunda belirlenmiş çeşitli kurumların farklı şekillerde uygulanmasını gerektirmektedir. Şöyle ki;

• Zamanaşımı: Mütemadi suçlar bakımından zamanaşımı, suçun oluştuğu andan itibaren değil, kesildiği andan itibaren işlemeye başlamaktadır. Bu kural hem ceza zamanaşımı hem de dava zamanaşımı için geçerlidir.
• İştirak: İştirak hükümleri bakımından da mütemadi suçlar bakımından kendine özgü sonuçlar bulunmaktadır. Ani suçlardan farklı olarak, mütemadi suçlarda hukuka aykırı durum devam ettiği müddetçe suça katılım göstermek mümkündür. Bu bakımdan mütemadi suçlar, ani suçlardan farklı olarak iştirak hükümlerinin uygulanması bakımından daha geniş uygulama alanı sunmaktadır.
• Teşebbüs: Mütemadi suçlar bakımından genel olarak teşebbüs hükümleri uygulama alanı bulamamaktadır.
• Suçüstü hali: Bu açıdan da mütemadi suçlar, ani suçlardan farklılık göstermektedir. Hukuka aykırılık devam ettiği müddetçe suç hali de sürmeye devam eder. Suçüstü hali hükümleri de bu süre boyunca uygulama alanı bulmaktadır. Bu hususta kolluk kuvvetlerinin müdahale yetkisini genişletmektedir.

Ayrıca önemle belirtmek gerekir ki; mütemadi suçlarda tek bir suçun varlığı kabul edilmektedir. Hukuka aykırı durumun devam ettiği süre boyunca her gün için ayrı bir suç değil toplamda tek bir suç oluşmaktadır. Dolayısıyla suç; süreklilik arz eden tek bir fiil olarak kabul edilmekte ve buna göre cezalandırma yoluna gidilmektedir.