Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması, başvuru yapılan kurumdan gelen talep üzerine yetkili makamlar tarafından kişi hakkında hazırlanan, kişinin başvurulan kamu kurumunda çalışmasının sakıncalı olup olmadığına yönelik bir rapordur. Kamu hizmetine girme hakkını kısıtlamaya yönelik bu uygulama, birçok kişinin mağduriyet yaşamasına neden olabilmektedir. Güvenlik soruşturmasına itiraz mümkündür. Yapılan itirazın reddedilmesi hâlinde veya itiraz yoluna başvurulmaksızın doğrudan İdare Mahkemesinde yürütmenin durdurulması istemli iptal davası açılabilir. Güvenlik soruşturması avukatı aracılığıyla açılacak iptal davasında, işlemin sebebinin ortaya konulması ve hukuka uygunluğunun değerlendirilmesi mümkündür.

İlk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacak kamu görevlileri hakkında güvenlik soruşturmaları ve arşiv araştırmaları 7315 sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu ve kanunun yönetmeliği çerçevesinde yapılmaktadır. Güvenlik soruşturması kamuya alımlarda en sıkı kontrol edilen uygulamalardan biridir. Kritik görevlerde çalışan personel hakkında yapılan güvenlik soruşturmaları ile ilgili kapsam genişlemiş olup, günümüzde neredeyse her kamu personeli alımı veya naklinde personel seçim unsuru olarak ortaya çıkmaya başlamıştır. Bu nedenle güvenlik soruşturması itiraz ve avukat seçimi son derecek önemlidir. Bu çalışmada güvenlik soruşturmasının amacı, çeşitleri, yöntemleri, uygulama alanları, değerlendirilmesi ve bu raporlar oluşturulurken gösterilecek özen ve tarafsızlık konuları irdelenecektir. Güvenlik soruşturması avukatı için Kadim Hukuk ve Danışmanlık ile irtibata geçebilirsiniz.

guvenlik sorusturmasi avukati itiraz
guvenlik sorusturmasi avukati itiraz

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir?

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması 2016 yılında getirilen bir düzenleme ile Devlet Memurları Kanunu’na eklenerek kamuya alımlarda zorunlu hale getirilmişti. Ancak Anayasa Mahkemesi, güvenlik soruşturması gibi kişinin temel haklarını düzenleyen ve kişisel verilerinin baz alındığı önemli bir konunun kanunda detaylı düzenlenmesi gerektiği, mevzuatın eksik düzenlemeler içerdiği ve bireyin temel insan hakları yönünden yeterli güvence sağlamadığı gerekçeleriyle söz konusu düzenlemeyi iptal etmiştir. Bunun üzerine 2021 yılında 7315 Sayılı Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Kanunu (https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.7315.pdf) kabul edilmiştir.

Arşiv araştırması, adından da anlaşılacağı üzere, kişi hakkındaki resmi kayıtların tespit edilmesi ve bir araya getirilmesidir. Kanun maddesinde yazdığı üzere;

Arşiv araştırması,

  • a) Kişinin adli sicil kaydının,

  • b) Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından hâlen aranıp aranmadığının,

  • c) Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,

  • ç) Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ya da kovuşturmalar kapsamındaki olguların,

  • d) Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının,

mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.

Güvenlik soruşturması ise resmi kayıtların aksine kişi hakkındaki olgusal değerlendirmelere de yer verir. Güvenlik soruşturması, arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin;

  • a) Görevin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin,

  • b) Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin,

  • c) Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının,

mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususların denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinden araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir. Görüldüğü üzere arşiv araştırmasındaki bilgiler güvenlik soruşturmasına göre daha somut bilgilerdir. Bu yönüyle birbirinden ayrılmaktadır.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yönetmeliği’nde, arşiv araştırmasında bakılacak hususların saptanmasından bahsedilmektedir. Güvenlik soruşturması uygulamasında ise hususların tespit edilmesinin yanı sıra, bu hususların ayrıca değerlendirilmesinden de bahsedilmektedir.  Yani arşiv araştırmasında idare sadece durumu saptarken, güvenlik soruşturmasında durumu saptamakla birlikte gerekli değerlendirmeyi de yapar. Güvenlik soruşturmasında araştırılacak hususların, idarenin takdirine bağlı olarak “sakıncalı” bulunup bulunmayacağını yönetmelik de baştan kabul edilmiş, idareye takdir hakkı tanınmıştır. Saptamanın yeterli olmayacağı, idarenin gerektiğinde takdir hakkını kullanmasını gerekli görülmektedir.

Devlet kurumlarında çalışacak personel, pek çok konuda değerlendirilirler. Devletlerin, istihdam edecekleri personel ve unvanların gerektirdiği genel koşullar haricinde, özel şartlar belirlemesi gayet normaldir. Örneğin ahlaki zafiyet konusunda yapılacak saptama ve değerlendirme hangi hukuksal ölçütlere göre yapılabilir? Kişinin kaldığı otel kayıtları değerlendirmeye esas teşkil edebilir mi? Güvenlik soruşturması ahlaki durum kriterleri nelerdir? Kamu kurumunda çalışmaya engel teşkil edebilecek güvenlik soruşturması uygulamasında, kişilerin ahlaki zafiyetlerinin değerlendirilmesi sırasında daha nesnel ölçütlerden yararlanılması gerekmektedir. Zira otel kayıtları verileri analiz edilirken; birlikte konaklama yapılan kişinin cinsiyeti, konaklama yapılan süre ile akrabalık ilişkileri titizlikle değerlendirilmediği sürece bu durum güvenlik soruşturmasının olumsuz olarak neticelenmesine sebep olsa da idare mahkemesi tarafından iptal edilecektir.

İlgili Makale: İptal Davası
guvenlik sorusturmasi avukati
guvenlik sorusturmasi avukat

Sabıka Kaydı ve İstihbari Bilginin Güvenlik Soruşturmasına Etkisi

Güvenlik soruşturması kapsamında kişi pek çok unsur yönünden değerlendirilmektedir. Güvenlik soruşturması uygulaması, sabıka kaydı araştırmasını da kapsamaktadır. Sabıka kaydı araştırması; kişi hakkında mahkemeler tarafından verilmiş mahkumiyet kararının bulunup bulunmadığının, soruşturma altında olup olmadığı hususunun araştırılmasıdır. Bu araştırma, adli sicil kayıtlarından yararlanılarak yapılmaktadır. Güvenlik soruşturmasında, adli sicil kayıtları gibi istihbari bilgilerden de yararlanılmaktadır. İstihbari bilgi; kişiler hakkındaki bilgilerin, güvenlik ve istihbarat kuruluşları tarafından resen toplanması ve kayıt altına alınmasıdır.

Açılan birçok davada davalı idare, savunmasında istihbari bilgiye dayanarak güvenlik soruşturmasının olumsuz sonuçlandığını mahkemeye sunmaktadır. Fakat bu bilgilerin kaynağı, dayanağı ve elde ediliş biçimi hakkında bilgi verilmemektedir. Bu da elde edilen bilgilerin doğruluğu ve ciddiyetini idare mahkemesi tarafından sorgulanması sonucunu doğurmaktadır. Güvenlik soruşturması ve istihbari araştırma gizlilik içinde yürütülmektedir ve birbirlerini desteklemektedir. Aralarındaki temel farklılık ise; istihbari bilgi, güvenlik ve istihbarat kuruluşlarının kendiliğinden bilgi toplaması suretiyle elde edilirken, güvenlik soruşturmasının yapılabilmesi için ilgili makamlardan gelen bir talep gerekmektedir. Yani kişi hakkında uzun yıllar boyunca kurumlar resen bilgi toplamakta. Fakat güvenlik soruşturması yapılabilmesi için kişinin bir kamu kurumuna başvurması ve hakkında ilgili kamu kurumu tarafından güvenlik soruşturması yapılmasının talep edilmesi gerekmektedir.

Güvenlik Soruşturması Avukatı Ankara

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasının amacı, kritik göreve getirilecek kamu personelinin doğru seçilebilmesidir. Güvenlik soruşturması kapsamında elde edilen veriler, çeşitli yöntem ve araçlar aracılığı ile daha önce belirlenmiş objektif kıstaslar doğrultusunda değerlendirilerek Değerlendirme Komisyonu tarafından karara bağlanır. Fakat bunu yaparken birçok hukuka aykırı uygulamalara neden olunabilmektedir. Güvenlik soruşturması iptal davası da oluşan hukuka aykırılıkları gidermek için başvurulan hukuki bir yoldur.

İdare hukukunda, davacının avukat tarafından temsil edilmesini zorunlu kılan bir düzenleme bulunmamaktadır. Aksine, kişilerin idare mahkemelerinde kendilerini temsil etme hakkı bulunmaktadır. Bu sebeple, idari davalarda avukat tutma zorunluluğundan söz edilemez. Esasında aynı durum tüm davalar için geçerlidir. Türkiye sınırları içerisinde açılacak davalarda avukatla temsil zorunluluğu bulunmamaktadır.

Ancak hayatın her alanında olduğu gibi hukuki konularda uzmanlık gerektirir. İdari davalar da spesifik davalar olup özel bilgi ve tecrübeyi gerekli kılmaktadır. Hak kaybına uğramamak için hayatınızı, mesleğinizi etkileyecek bu derece önemli bir konuda uzman bir avukattan hukuki yardım almanız önemlidir. Bu derece hayati öneme sahip güvenlik soruşturması iptal davalarında, gerekli bilgi ve tecrübeye sahip olmadan hareket etmek telafisi imkansız zararlara yol açabilir. Bu sebeple kanunları çok iyi bilen, emsal kararları dosyanıza ekleyebilecek  ve mevzuatta lehinize hükümleri mahkemeye aktarabilecek avukattan profesyonel destek almanızı tavsiye ederiz.Avukat ile dava yürütüldüğü takdirde zaman, emek ve maddi kayıplarınızın önüne geçilecektir. Zira avukatlar en kısa sürede, en iyi çözüm için en pratik yolu bilmekte ve uygulamaktadır.