Üniversiteler bilimsel çalışmaların yürütüldüğü ve akademik özgürlüğün korunduğu kurumlardır. Bununla birlikte üniversitelerde bulunan hiyerarşik yapı ve akademik kadrolara ilişkin değerlendirme süreçleri zaman zaman çalışanlar arasında ciddi uyuşmazlıkların ortaya çıkmasına neden olabilmektedir. Bir davranışın mobbing oluşturup oluşturmadığının belirlenebilmesi için olayların süresi, tekrarlanma biçimi, amacı ve çalışan üzerindeki etkileri birlikte değerlendirilmelidir. Akademide mobbing iddiaları yalnızca çalışma ortamındaki kişisel anlaşmazlıklarla sınırlı değildir. Kadro ve görevlendirme işlemleri, ders dağılımları, akademik çalışmalar, jüri süreçleri, idari görevler ve çalışanlar arasındaki ilişkiler de mobbingin bir parçası olabilir. Devlet üniversitelerinde görev yapan akademisyenlere yönelik eylemler bakımından kamu görevlilerine ilişkin kurallar ve idari yargı yolları ayrıca önem taşımaktadır. Vakıf üniversitelerinde çalışan akademik personel açısından ise personelin hukuki statüsü ve uyuşmazlığın niteliğine göre farklı değerlendirmeler yapılması gerekebilir. Kadim Hukuk ve Danışmanlık olarak bu makalemizde akademide psikolojik taciz yani mobbing konusundan bahsedeceğiz.
Akademide Psikolojik Taciz (Mobbing) Nedir?
Mobbing, çalışma ortamında belirli bir kişiyi hedef alan ve belirli bir süreç içerisinde devam eden psikolojik baskı davranışlarını ifade etmek için kullanılan bir kavramdır. Çalışanın sürekli olarak dışlanması, küçük düşürülmesi, mesleki itibarının zedelenmeye çalışılması veya görevini sağlıklı şekilde yerine getirmesinin engellenmesi bu kapsamda değerlendirilebilecek davranışlar arasında yer alabilir. Akademide psikolojik taciz ise bu davranışlar üniversitelerin kendine özgü çalışma düzeni nedeniyle farklı şekillerde ortaya çıkabilir. Akademisyenin bilimsel faaliyetlerden uzaklaştırılması, sürekli olarak değersizleştirilmesi veya akademik çalışmalarının sebepsiz şekilde engellenmesi buna örnek gösterilebilir. Bununla birlikte her olayın kendi şartları içerisinde ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Bir akademisyenin yöneticisiyle tartışması veya tek bir idari işlemden memnun olmaması tek başına mobbing bulunduğunu göstermeyebilir. Psikolojik taciz iddialarında davranışların bir bütün halinde değerlendirilmesi önem taşır. Özellikle davranışların tekrarlanması, belirli bir kişiyi hedef alması ve çalışma ortamında baskı oluşturması değerlendirmede önem taşıyabilir. Tek başına hukuka aykırı bir idari işlem bulunması da her durumda mobbing sonucunu doğurmaz. Ancak farklı davranış ve işlemlerin zaman içerisinde aynı kişiye yönelik şekilde devam etmesi, mobbing olarak değerlendirilebilir.

Akademide Mobbing Hangi Şekillerde Ortaya Çıkabilir?
Akademide psikolojik taciz farklı yöntemlerle gerçekleştirilebilir. Bazı davranışlar doğrudan hakaret veya tehdit şeklinde ortaya çıkabilir. Bunun dışında akademisyenin toplantılardan dışlanması, çalışmalarının sürekli engellenmesi veya görev dağılımında sürekli olarak olumsuz uygulamalara maruz bırakılması da akademik mobbing olarak değerlendirilebilir. Özellikle uzun süre devam eden farklı uygulamalar birlikte değerlendirildiğinde mobbingin varlığından söz edilmesi mümkün olacaktır. Üniversitelerde bilimsel değerlendirme ve yönetim yetkisinin bulunması da mobbing iddialarının dikkatli incelenmesini gerektirir.
- Akademik İtibarsızlaştırma: Akademisyenin mesleki yeterliliğinin sürekli olarak küçümsenmesi veya meslektaşlarının yanında aşağılanması psikolojik taciz iddiasına konu olabilir. Bilimsel çalışmalar hakkında eleştiri yapılması akademik hayatın doğal bir parçasıdır ancak eleştirinin amacı ve yöntemi önem taşır. Akademik değerlendirme yerine kişiyi küçük düşürmeye yönelik sürekli ifadelerin kullanılması farklı bir hukuki değerlendirme gerektirebilir.
- Yayın ve Proje Süreçlerinden Dışlama: Akademisyenin katkı sunduğu bilimsel çalışmalardan haksız şekilde dışlandığını ileri sürmesi akademik uyuşmazlıklarda karşılaşılan konulardan biridir. Bir makale veya projeye gerçekten katkıda bulunan kişinin adının çıkarılması bilimsel etik kuralları ve somut olayın özelliklerine göre hukuki sorunlar ortaya çıkarabilir. Aynı kişinin sürekli olarak proje veya araştırma faaliyetlerinden dışlanması ise mobbing iddiasının bir parçası olarak değerlendirilebilir.
- Toplantı ve Akademik Faaliyetlerden Dışlama: Akademisyenin katılması gereken bölüm veya anabilim dalı toplantılarından sürekli olarak haberdar edilmemesi çalışma düzenini etkileyebilir. Özellikle görevini yerine getirebilmesi için gerekli bilgilerin bilinçli biçimde kendisinden saklanması önemli bir sorun oluşturabilir. Ancak her toplantıya çağrılmamak veya her akademik etkinlikte görev almamak tek başına mobbing bulunduğunu göstermez.
- Ders ve Görev Dağılımıyla Baskı Kurulması: Ders programları ve akademik görevler üniversitenin eğitim ihtiyaçlarına göre düzenlenebilir. Bununla birlikte belirli bir akademisyene sürekli olarak alanıyla ilgisiz veya diğer personele göre açık biçimde ağır görevler verilmesi mobbing iddiasına konu olabilir.
- Görev ve Yetkilerin Sürekli Kısıtlanması: Akademisyenin görev ve yetkilerinin herhangi bir makul gerekçe olmaksızın sürekli biçimde azaltılması mobbing iddialarında karşılaşılan davranışlardan biridir.
Akademik Mobbingde Üniversitenin Hukuki Sorumluluğu Nedir?
Akademide psikolojik taciz durumunda üniversitenin sorumluluğunun belirlenmesinde öncelikle kurumun devlet üniversitesi mi yoksa vakıf üniversitesi mi olduğu ve uyuşmazlığın niteliği önem taşır. Devlet üniversiteleri kamu tüzel kişiliğine sahip olduğundan kamu görevlilerinin görevleriyle bağlantılı işlemlerinden kaynaklanan uyuşmazlıklarda idare hukuku kuralları uygulanmaktadır. Üniversite yönetiminin çalışma ortamında ortaya çıkan ciddi psikolojik taciz iddialarını değerlendirmesi ve kendi yetkisi içerisindeki gerekli önlemleri alması gerekebilir.
Akademisyen tarafından yapılan şikâyetlerin hiç incelenmemesi veya hukuka aykırı uygulamaların devam ettirilmesi idarenin sorumluluğu bakımından önem taşıyabilir. Devlet üniversitelerinde idarenin hizmet kusuruna dayalı sorumluluğu somut olayın şartlarına göre gündeme gelebilir. Vakıf üniversitelerinde ise personelin statüsü ve uyuşmazlığın konusu doğrultusunda farklı hukuk kurallarının uygulanması söz konusu olabilir. Bu nedenle akademik mobbing davalarında görevli yargı kolu ve davanın yöneltileceği taraf somut olay üzerinden belirlenmelidir.
Akademik Mobbing Nasıl İspatlanır?
Mobbing uyuşmazlıklarında en önemli sorunlardan biri psikolojik baskının ispatlanmasıdır. Davranışların önemli bir bölümü yazılı bir emir veya açık bir işlem şeklinde gerçekleşmeyebilir. Bazı olaylar kapalı toplantılarda veya yalnızca tarafların bulunduğu ortamlarda meydana gelebilir. Bu nedenle mobbing iddiası genellikle tek bir delil yerine birbirini destekleyen farklı olay ve belgeler üzerinden ortaya konulmaya çalışılır. Mahkeme veya ilgili idari makam sunulan delilleri bir bütün halinde değerlendirir.
Mobbing iddiasında bulunan kişinin yaşanan olayları tarihleriyle birlikte düzenli biçimde kaydetmesi ispat açısından yararlı olabilir. Birbirini takip eden görevlendirmeler, yazışmalar, şikâyetler ve idari işlemler olayların sistematik olup olmadığının değerlendirilmesine yardımcı olabilir. Yargısal uygulamada mobbing iddiasını destekleyen emareler ve olayların bütünlüğü önem taşıyabilmektedir. İspat değerlendirmesi uyuşmazlığın türüne, uygulanacak mevzuata ve dosyadaki delillere göre yapılmalıdır.
- İdari Yazışmalar ve E-Postalar
- Ders Programları ve Görevlendirme Belgeleri
- Tanık Beyanları
- Sağlık Belgeleri
- Ses ve Görüntü Kayıtları

Akademik Mobbinge Karşı Nereye Şikâyet Edilebilir?
Akademisyen, psikolojik taciz olduğunu düşündüğü davranışları öncelikle kurum içerisindeki yetkili makamlara yazılı olarak bildirebilir. Bölüm veya anabilim dalı içerisindeki sorunlarda olayın niteliğine göre dekanlık, müdürlük veya rektörlük gibi üst makamlara başvurulabilir. Üniversitenin etik kurulu veya ilgili başka idari birimleri de olayın niteliğine göre başvuru mercileri arasında yer alabilir. Başvuruda genel ifadeler yerine olayların tarih, kişi ve işlem bazında açıklanması incelemenin sağlıklı yürütülmesini kolaylaştırabilir. Başvurunun yazılı yapılması aynı zamanda daha sonraki hukuki süreç bakımından kayıt oluşturabilir.
Üniversite içerisindeki başvurular dışında olayın niteliğine göre Yükseköğretim Kurulu ve diğer yetkili kurumlara başvuru yapılması da gündeme gelebilir. CİMER üzerinden gerçekleştirilen başvurular da ilgili kuruma yönlendirilerek idari inceleme sürecinin başlamasına yardımcı olabilir. Bununla birlikte her mobbing iddiasının doğrudan aynı kurum tarafından inceleneceği söylenemez. Akademisyenin statüsü, üniversitenin türü ve şikâyet edilen kişinin görevi yetkili makamın belirlenmesinde etkili olabilir. Başvuru yollarının somut olayın özelliklerine göre belirlenmesi bu nedenle önemlidir.
Akademik Mobbing Nedeniyle İdari Dava Açılabilir mi?
Devlet üniversitelerinde akademik personele yönelik bazı işlemler idari işlem niteliği taşıyabilir. Kadro, görevlendirme, disiplin, akademik görev veya başka konulardaki işlemlerin hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa şartları bulunması halinde idari yargıda iptal davası gündeme gelebilir. İptal davasının konusu doğrudan “mobbing” değil, hukuka aykırı olduğu ileri sürülen belirli bir idari işlem olabilir. Aynı süreçte birbirini takip eden hukuka aykırı işlemler ise mobbing iddiasının değerlendirilmesinde ayrıca önem taşımaktadır.
İdari davalarda dava açma süresinin dikkatle takip edilmesi gerekir. İdari Yargılama Usulü Kanunu’nda genel dava açma süreleri bulunmakla birlikte özel kanunlarda farklı süreler düzenlenmiş olabilir. Ayrıca başvurunun türü, işlemin tebliğ veya öğrenilme tarihi ve idari başvuru yapılması gibi durumlar süre hesabını etkileyebilir. Bu nedenle her akademik uyuşmazlıkta doğrudan “60 gün içinde dava açılmalıdır” şeklinde tek bir sonuca varmak doğru değildir. Uygulanacak süre somut işlem ve ilgili mevzuat üzerinden belirlenmelidir.
Akademik Mobbing Nedeniyle Tazminat Davası Açılabilir Mi?
Akademik mobbing nedeniyle maddi veya manevi zarar meydana geldiği ileri sürülüyorsa tazminat talebi gündeme gelebilir. Ancak davanın hangi mahkemede ve kime karşı açılacağı akademisyenin hukuki statüsüne göre değişebilir. Devlet üniversitesindeki kamu görevlilerinin görevle bağlantılı işlemlerinden kaynaklanan zararlar bakımından Anayasa m.129/5 ve idarenin sorumluluğuna ilişkin hükümler dikkate alınmalıdır. Vakıf üniversitelerinde ise personelin statüsü ve uyuşmazlığın niteliğine göre farklı yargı yolları gündeme gelebilir. Bu nedenle tazminat davası açılmadan önce görevli mahkemenin ve doğru davalının belirlenmesi önemlidir.
Tazminat talebinde mobbing davranışlarının yanında meydana geldiği ileri sürülen zararın da ortaya konulması gerekir. Tedavi giderleri, ekonomik kayıplar veya diğer maddi zararlar gerekli şartların bulunması halinde talep konusu olabilir. Kişilik haklarına yönelik saldırı nedeniyle manevi tazminat talebinde bulunulması da olayın hukuki niteliğine göre mümkün olabilir. Ancak tazminat miktarı ve sorumluluğun kapsamı her dosyada ayrı değerlendirilir. Mobbing iddiasının kabul edilmesi de talep edilen bütün tazminat miktarının otomatik olarak hüküm altına alınacağı anlamına gelmez.

