Malulen emeklilik reddine itiraz esasında idare mahkemesine açılan iptal davasına denir. Malulen emeklilik hakkından yararlanmak isteyen sigortalının, gerekli şartları taşıması halinde Sosyal Güvenlik Kurumuna (SGK) yazılı olarak başvuruda bulunması gerekmektedir. Ancak yapılan başvuru; çalışma gücü kaybı oranının mevzuatta aranan seviyede olmaması, gerekli sigortalılık süresi veya prim gün sayısının tamamlanmamış olması ve benzeri nedenlerle SGK tarafından reddedilebilmektedir.

Malulen emeklilik başvurusunun reddedilmesi halinde itiraz ve dava yolu olmak üzere çeşitli haklar bulunmaktadır. Bu süreçler teknik bilgi gerektirdiğinden ve sıkı usul kurallarına tabi tutulduğundan herhangi bir hak kaybı yaşamamak adına sürecin titizlikle yürütülmesi gerekmektedir. Kadim Hukuk ve Danışmanlık olarak malulen emeklilik başvurularında ve başvurunun reddedilmesi sonrasında izlenebilecek hukuki yollar konusunda danışmanlık ve hukuki destek sunmaktayız. Bu yazımızda Malulen emeklilik reddine itiraz hakkından bahsedeceğiz.

İlgili Makale: İptal Davası

Malulen Emeklilik Nedir ve Şartları Nelerdir?

Malulen emeklilik, sigortalı olarak çalışan kişinin çalışmaya başladıktan sonra hastalık, iş kazası veya başka bir nedenle çalışma gücünün önemli bir kısmını kaybetmesi ve mevzuatta öngörülen diğer şartları sağlaması halinde SGK tarafından malullük aylığı bağlanarak emekli olmalarını sağlayan bir sosyal güvenlik hakkıdır. Bu hak, 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’nun 25 ve devamı maddelerinde düzenlenmiştir. Bu emeklilik hakkı, sağlık sorunları nedeniyle çalışma gücünü kaybeden ve çalışamayacak durumda olan sigortalılar için maddi güvence sağlamaktadır.

Malulen emeklilik hakkından yararlanabilmek için belirli şartların sağlanması gerekmektedir. Bu şartların tamamının sağlanması ve SGK’nın onay vermesi ile kişi malulen emekli olur ve kendisine malullük aylığı bağlanır. Malulen emeklilik için aranan şartlar şunlardır:

  • Sigortalılık Süresi: Malulen emeklilik hakkından yararlanabilmek için kişinin en az 10 yıl sigortalı olması gerekmektedir. Ancak kişi başka birinin sürekli bakımına muhtaç derecede ağır malul ise 10 yıl sigortalılık süresi aranmaz. Bu durumda, en az 5 yıl sigortalılık süresi yeterli kabul edilir.
  • Prim Gün Sayısı: Malulen emeklilik için en az 1800 gün prim ödemesi şartı aranır.
  • Sağlık Durumu (Maluliyet Oranı): Sigortalının çalışma gücünün en az %60’nı kaybettiğinin SGK tarafından yetkilendirilen hastanelerden alınacak sağlık kurulu raporu ile belgelenmesi gereklidir.
  • Çalışma Yetisinin Sonradan Kaybedilmesi: Malulen emeklilik için sigortalının, işe başladıktan sonra sağlık sorunları nedeniyle malul sayılması gerekir. Bu kapsamda işe başlamadan önce var olan sağlık sorunları nedeniyle malulen emeklilik hakkı elde edilemeyecektir.
  • SGK’ya Başvuru: Malulen emeklilik hakkından yararlanabilmek için SGK’ya yazılı başvuru yapılması gereklidir. Başvuru sırasında sağlık raporu ve diğer gerekli tüm belgelerin eksiksiz olarak sunulması hak kaybı yaşamamak adına önemlidir.
  • Çalışma Hayatına Devam Etmeme: Malulen emekli olan kişi, emekli maaşı almaya başladıktan sonra çalışma hayatına devam etmemelidir. Aksi durumda maaşı kesilir.

Malulen emeklilik reddine itiraz ret sebebine göre değişkenlik gösterir. Malulen emeklilik reddine itiraz süreçleri şu şekildedir:

Ret Gerekçesiİlk Yapılacak İşlemTemel Dayanak
Çalışma gücü kaybı yüzde 60’ın altındaTıbbi dosyayı tamamlayıp Yüksek Sağlık Kurulu incelemesi istemek5510 m.25, m.58 ve m.95
10 yıl veya 1800 gün şartı eksikHizmet dökümü, borçlanma ve bildirilmeyen çalışmaların durumunu incelemek5510 m.26
Sigortalılık başlangıcında maluliyetMalullük yerine 5510 m.28 kapsamındaki yaşlılık aylığı şartlarını değerlendirmek5510 m.25/2 ve m.28
Çalışmaya veya faaliyete devamStatüye göre işten ayrılma, işyerini kapatma/devretme ya da görevden ayrılma şartını tamamlamak5510 m.26
4/b prim ve GSS borcuBorcu ve hizmet statüsünü doğrulayıp ödeme veya kayıt düzeltmesi yapmak5510 m.26
Eksik sağlık belgesi veya tetkikEpikriz, görüntüleme, patoloji, fonksiyon testi ve ara karar evrakını tamamlamakMaluliyet tespit mevzuatı

Malulen Emeklilik Başvurusu ve Ret Sebepleri

Malulen emeklilik hakkından yararlanmak isteyen sigortalının, gerekli şartları taşıması halinde SGK’ya yazılı olarak başvuruda bulunması gerekmektedir. Başvuru sonrası sigortalı SGK tarafından yetkili bir hastaneye sevk edilir. Hastane sağlık kurulu kişiyi muayene eder ve kişinin işgücü kaybı oranını hesaplar. Yapılan muayene sonucu kişinin işgücü kaybının %60 veya daha fazla olduğunun tespit edilmesi halinde ilgili hakkında maluliyet engel raporu düzenlenir. Düzenlenen rapor SGK’ya gönderilir ve SGK yaptığı inceleme sonucunda kişinin gerekli şartları sağladığına kanaat getirirse malulen emeklilik kararı verilir. Bu karar doğrultusunda ilgili hakkında emeklilik işlemleri başlatılır.

Ancak uygulamada malulen emeklilik başvurusu sıklıkla reddedilmektedir. Bu ret başvurucunun bir hatasından kaynaklanabileceği gibi mevzuatta aranan şartların sağlanmamasından da kaynaklanabilir. Uygulamada en sık karşılaşılan ret sebepleri şunlardır:

  • Çalışma gücü kaybının %60 eşiğinin altında bulunması: En sık karşılaşılan ret nedenidir. Kişi Malulen emeklilik için SGK’ya yazılı olarak başvurduktan sonra yetkili bir hastaneye sevk edilir. Sevk edildiği hastane tarafından çalışma gücü kaybı oranı %60’ın altında tespit edilebilir. Bununla birlikte hastane sağlık kurulu yaptığı muayene sonucu %60 veya daha fazla oran tespit etse dahi, SGK Sağlık Kurulu yaptığı değerlendirme üzerine oranı düşürebilir.
  • Hastalığın işe başlamadan önce mevcut olduğunun tespiti: Malulen emeklilik kararı çalışmaya başladıktan sonra ortaya çıkan sağlık sorunları nedeniyle verilebilir. Sağlık sorunları çalışma hayatına başlamadan önce mevcutsa maluliyet kararı verilmesi mümkün değildir
  • Hastane raporunun maluliyet cetveline uygun düzenlenmemiş olması: Rapor, Maluliyet Tespiti İşlemleri Yönetmeliği’ne uygun şekilde hazırlanmalıdır.
  • Prim gün sayısının veya sigortalılık süresinin yetersiz kalması: Malulen emeklilik için en az 1800 gün prim ve 10 yıllık sigortalılık şartı sağlanmalıdır, aksi halde yapılan başvuru reddedilecektir. Ayrıca Bağ-Kur sigortalılarının prim borcunun bulunması da ret sebebi oluşturmaktadır.
  • Kişinin başvuru tarihinde hâlâ aktif çalışıyor olması: Malulen emeklilik kararı verilerek ilgileye malullük aylığı bağlanabilmesi için kişinin aktif olarak çalışmıyor olması gerekmektedir. Aksi durumda ilgiliye aylık bağlanmaz.
  • Yetkili olmayan hastaneden alınan rapor: Sigortalının kendi imkânlarıyla, SGK sevki olmadan aldığı raporlar ile yaptığı malulen emeklilik başvurusunun kabul edilmesi pek mümkün değildir. Mutlaka yetkili üniversite hastanesi veya devlet hastanesinden SGK sevki ile rapor alınmalıdır.
  • Eksik tetkik veya belgelerin tamamlanmaması: Başvuru aşamasında tıbbi bilgi ve belgeler eksiksiz olarak sunulmalıdır. SGK eksik gördüğü bilgi ve belgeyi tekrar talep edebilir. Bununla birlikte SGK sunulan belgeleri yeterli görmeyerek ek tetkik de isteyebilir. Bu hallerde sigortalı süresinde talep edilen bilgi ve belgeleri tamamlamak veya istenen ek tetkiki yaptırmakla yükümlüdür. Aksi halde başvurusu reddedilir.
malulen emeklilik reddine itiraz dava
malulen emeklilik reddine itiraz dava

Malulen Emeklilik Reddine İtiraz Süreci

Malulen emeklilik başvurusu reddedildiğinde önce ret gerekçesi ayrılmalıdır. Ret çalışma gücü kaybının yüzde 60’ın altında bulunmasına dayanıyorsa, SGK il müdürlüğü veya sosyal güvenlik merkezine dilekçe verilerek dosyanın Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulunda incelenmesi istenir. Ret prim, sigortalılık süresi, çalışma veya borç şartından kaynaklanıyorsa eksik kayıt düzeltilir. Kurum başvurusu sonuçsuz kalırsa iş mahkemesinde dava açılabilir.

Malulen emeklilik başvurusunun reddi halinde sigortalı ilk olarak Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edebilir. Bu itiraz zorunlu bir yol değildir. Sigortalı itiraz yoluna gitmeden de doğrudan dava yoluna gidebilir. İtiraz yoluna gitmeyi tercih eden sigortalı bağlı bulunulan Sosyal Güvenlik İl Müdürlüğü aracılığıyla veya doğrudan Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz dilekçesini sunabilir. Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz süresi malulen emeklilik başvurusunun reddine ilişkin kararının tebliğinden itibaren 30 gündür. İş kazası veya meslek hastalığı kaynaklı maluliyet kararlarında ise bu süre 6 aydır. İtiraz üzerine Kurul, dosyayı tıbbi açıdan yeniden inceler; gerekirse sigortalının tekrar hastaneye sevkine karar verebilir.

İlgili Yazı: Danıştay Karar Arama

Malulen Emeklilik Reddine Karşı Dava Yolu

Kurul yapılan itirazı reddederse, sigortalı dava yoluna gidebilir. İtirazın reddi halinde sigortalı İş Mahkemesinde maluliyet tespit davası açabileceği gibi, maluliyet başvurusunun reddine ilişkin işlem ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle idare mahkemesinde iptal davası açabilir.

Sigortalının yaptığı malulen emeklilik başvurusunun çalışma gücü kaybının %60 eşiğinin altında bulunması nedeniyle reddedilmesi ve buna karşı yapılan itirazın da kabul edilmemesi halinde başvurulabilecek en makul yol maluliyet oranının tespiti için İş Mahkemesinde açılacak davadır. Açılacak bu davada alınacak bilirkişi raporuyla maluliyet oranını yeniden tespit edilecektir. Yargıtay içtihatlarına göre mahkeme, SGK Sağlık Kurulu’nun belirlediği maluliyet oranını sigortalı lehine değiştirebilir; ancak aleyhine değiştiremez. Maluliyet tespit davasında sigortalının ikametgahının veya işyerinin bağlı olduğu yerdeki İş Mahkemesi yetkilidir. İş Mahkemesi’nde maluliyet tespit davasında genel zamanaşımı süresi 10 yıldır

Maluliyet oranının yeniden belirlenmesinden ziyade SGK işleminin yetki, şekil, sebep, konu, amaç yönlerinden hukuka aykırı olduğu düşünülüyorsa işlemin iptali istemiyle idare mahkemesinde iptal davası açılmalıdır. Dava açma süresi işlemin tebliğinden itibaren 60 gündür. İdari dava yolu daha çok kamu görevlileri hakkında tesis edilen maluliyet kararlarına karşı tercih edilmektedir. Ancak burada açılacak davada sigortalının 5510 sayılı Kanunun yürürlüğe girdiği tarihten önce sigorta kaydının olup olmadığı görevli yargı yerinin belirlenmesinde belirleyici olacaktır. Sigortalının 5510 sayılı Kanun’un yürürlüğe girdiği 01/10/2008 tarihinden önce 5434 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir çalışmasının bulunmadığı takdirde uyuşmazlığın çözümünde 5510 sayılı Kanun’un 101. maddesi uyarınca adli yargı görevli olacaktır. Bu takdirde idare mahkemesinde açılacak iptal davasının görev yönünden reddine karar verilecektir.

Malulen emeklilik başvurusunun reddine karşı açılacak davada, mahkeme davacı sigortalının lehine karar verirse, sigortalı hak kazandığı tarihten itibaren biriken aylıklarını geriye dönük toplu olarak alabilir.

Malulen Emeklilik Reddine İtiraz Sıkça Sorulan Sorular

  • Malulen emeklilik ret kararına nereye, ne kadar sürede itiraz edilebilir?

Malulen emeklilik başvurusunun reddi halinde sigortalı ilk olarak Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kuruluna itiraz edebilir. Bu itiraz zorunlu bir yol değildir. Sigortalı itiraz yoluna gitmeden de doğrudan dava yoluna gidebilir. Yüksek Sağlık Kurulu’na itiraz süresi malulen emeklilik başvurusunun reddine ilişkin kararının tebliğinden itibaren 30 gündür. İş kazası veya meslek hastalığı kaynaklı maluliyet kararlarında ise bu süre 6 aydır.

  • Malulen emeklilik ret kararına yapılan itiraz reddedilirse ne yapabilirim?

Sosyal Sigorta Yüksek Sağlık Kurulu yapılan itirazı reddederse, sigortalı dava yoluna gidebilir. İtirazın reddi halinde sigortalı İş Mahkemesinde maluliyet tespit davası açabileceği gibi, maluliyet başvurusunun reddine ilişkin işlem ile bu işleme karşı yapılan itirazın reddine ilişkin işlemin iptali istemiyle idare mahkemesinde iptal davası açabilir.

  • Maluliyet oranı %60’nın altında geldi, ne yapabilirim?

Çalışma gücü kaybı %60 altında belirlenmesi malulen emekli olmanızı engeller. Buna karşı Yüksek Sağlık Kurulu’na 30 gün içinde itiraz edebilirsiniz. İtirazınızın reddi halinde maluliyet oranının tespiti için İş Mahkemesinde dava açabilirsiniz. Açılacak bu davada alınacak bilirkişi raporuyla maluliyet oranınız yeniden tespit edilecektir. Yargıtay içtihatlarına göre mahkeme, SGK Sağlık Kurulu’nun belirlediği maluliyet oranını sigortalı lehine değiştirebilir; ancak aleyhine değiştiremez.

  • Geriye dönük malullük aylığı alabilir miyim?

Malulen emeklilik reddine karşı açacağınız dava lehinize sonuçlanırsa, hak kazandığınız tarihten itibaren biriken aylıklar geriye dönük toplu olarak ödenebilir.