Ödeme Taahhüdünü İhlal Suçu Ve Cezası

Taahhüt sözleşmesi, borçlunun borcunu taksitlendirerek ödeyeceğini icra müdürü karşısında yazılı olarak taahhüt etmesidir. Borçlunun alacaklı ile yapmış olduğu taahhüt sözleşmesi ile kararlaştırılmış olan ödeme tarihlerinde, ödemelerini yapmaması halinde taahhüdü ihlal suçu meydana gelir. Ödeme taahhüdünü ihlal suçu ise, İcra ve İflas Kanunu (İİK) madde 340’ta düzenlenmiştir. İcra ve İflas Kanunu madde 340 ile düzenlenen taahhüdü ihlal suçunda borçlu, alacaklının talebi doğrultusunda tazyik hapsi ile karşı karşıya kalabilir.

Ödeme taahhüdü, borçlunun alacaklı ile anlaşarak borcunu tek seferde değil de taksitlendirme yaparak ödeyeceğini icra dairesine yazılı olarak bildirmesidir. Borçlu tarafından taahhüt edilen bu ödemenin yapılmaması durumunda ödeme taahhüdünü ihlal suçu oluşmaktadır. Ödeme taahhüdünü ihlal suçu İcra ve İflas Kanunu’muzun 340.maddesinde düzenleme alanı bulmaktadır. İlgili hükme göre ödemede bulunmayan kişinin hapis cezası ile karşı karşıya kalması mümkündür.

Türk Hukuk sisteminde borç için hapis cezası verilmemesi Anayasanın 38. maddesinde yer alan “Hiç kimse, yalnızca sözleşmeden doğan bir yükümlülüğü yerine getirememesinden dolayı özgürlüğünden alıkonulamaz.” Düzenlemesi gereği genel kural olarak karşımıza çıkmaktayken İİK 340.maddede yer alan bu düzenleme istisnai bir düzenlemedir. Kadim Hukuk ve Danışmanlık olarak bu makalemizde “ödeme taahhüdünü ihlal suçunu” açıklayacağız.

Ödeme Taahhüdünü İhlal Suçu Nedir?

Ödeme Taahhüdünü ihlal suçu Türk hukukunda borç nedeniyle hapis cezası öngörülen istisnai düzenlemelerden biridir. Bilindiği üzere icra takibinde borçlunun taahhüdü;

İcra İflas Kanunu’nun Taksitle Ödeme başlıklı 111.maddesinde “Borçlu alacaklının satış talebinden evvel borcunu muntazam taksitlerle ödemeği taahhüt eder ve birinci taksiti de derhal verirse icra muamelesi durur. Şu kadar ki borçlunun kafi miktar malı haczedilmiş bulunması ve her taksitin borcun dörtte biri miktarından aşağı olmaması ve nihayet aydan aya verilmesi ve müddetin üç aydan fazla olmaması şarttır.” şeklinde düzenlenmiştir.

İcra ve İflas Kanunu’muzun 340. maddesinde yer alan düzenleme “111 inci madde mucibince veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını, makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir. Hapsin tatbikine başlandıktan sonra borçlu borcun tamamını veya o tarihe kadar icra veznesine yatırmak zorunda olduğu meblağı öderse tahliye edilir; ödemelerini tekrar keserse, hakkında tazyik hapsine yeniden karar verilir. Ancak, bir borçtan dolayı tazyik hapsinin süresi üç ayı geçemez.” şeklindedir.

Kanun maddesinden de anlaşılacağı üzere borçlu tarafından alacaklıya borcunun taksit şeklinde ödeneceği bildirilerek bir anlaşmada bulunulmaktadır. Taahhüdün geçerli olabilmesi için icra müdürlüğü huzurunda yapılması şarttır. Borçlu tarafından ödemenin taahhüdü süresi içerisinde yapılmaması durumunda alacaklı tarafında icra ceza mahkemesine şikayette bulunularak borçlunun ihlal suçu sebebiyle hapis cezasına çarptırılması istenebilmektedir.

Taahhüt Sözleşmesi Nedir?

Taahhüt sözleşmesinde kişinin borcunu belirli taksitler halinde ödeyeceğini alacaklıya vaat ettiği sözleşmedir. Taahhüt sözleşmesinin geçerli olabilmesi için düzenleme şartlarına uygun bir şekilde yapılması gerekmektedir. Aksi durumda geçerli bir sözleşmenin varlığından bahsedilmesi mümkün değildir. Taahhüt sözleşmesinin yapılması ile birlikte alacaklı tarafından başlatılan icra takibi duracaktır. Taahhüt sözleşmesinin içeriğinde yer alan en önemli husus borçlunun taahhüt sözleşmesine aykırı davranması durumunda tazyik hapis cezasına çarptırılacağıdır.

Taahhüt sözleşmesinin yasal dayanağı İcra ve İflas Kanunu’nun 111. Maddesi olup şu şekildedir; “Borçlu alacaklının satış talebinden evvel borcunu muntazam taksitlerle ödemeği taahüt eder ve birinci taksiti de derhal verirse icra muamelesi durur. Şukadar ki borçlunun kafi miktar malı haczedilmiş bulunması ve her taksitin borcun dörtte biri miktarından aşağı olmaması ve nihayet aydan aya verilmesi ve müddetin üç aydan fazla olmaması şarttır.”

 Ödeme Taahhüdünü İhlal Suçunun Unsurları Nelerdir?

Ödeme taahhüdünü ihlal suçunun oluşabilmesi için öncelikle geçerli bir sözleşmenin mevcut olması gerekmektedir. Taahhüt sözleşmesinin geçerli olabilmesi için temel şart sözleşmenin icra dairesi huzurunda yapılması gerekmektedir. icra aşaması noktasında hacze başlanmış olması da sözleşmenin yapılabilmesine engel teşkil etmemektedir. Sözleşmenin usulüne uygun yapılmaması durumunda geçerli bir sözleşme olmayacağından dolayı ihlal suçunun oluşması da mümkün olmayacaktır. Bu husus ile birlikte diğer şartlar şu şekilde sayılabilir;

• İcra ve İflas Kanunu’nun 111. maddesi uyarınca, borçlunun ödeme taahhüdünde bulunması, kendi özgür iradesiyle gerçekleşmeli ve alacaklı tarafından da onaylanmalıdır.
• Düzenlenecek ödeme taahhüdü, borcun tamamını içermeli ve herhangi bir şarta bağlı olmamalıdır. Bu taahhütte, eğer ödeme taksitler hâlinde yapılacaksa, taksitlerin tutarı ile ödeme tarihleri açık ve net bir şekilde belirtilmelidir. Belirsizliğe yer bırakılmamalı, ödeme planı ayrıntılı şekilde ortaya konulmalıdır.
• Borçlunun taahhüt ettiği ödemeyi yerine getirmemesi durumunda, yalnızca haklı bir gerekçe bulunmaması hâlinde cezai sorumluluk doğar. Yani, geçerli bir mazeretin varlığı hâlinde borçlu cezai yaptırıma tabi tutulmaz.
• Ayrıca, ödeme taahhüdü yalnızca para borçları için geçerlidir.

Taahhüdü İhlal Suçunun Cezası

Makalemizde defaatle bahsettiğimiz üzere taahhüdü ihlal suçuna ilişkin cezai düzenleme hukukumuzun istisnai düzenlemelerinden biri olarak karşımıza çıkmaktadır. Anayasamızın 38. Maddesi gereği kişiler borçları sebebiyle hapis cezasına çarptırılamazken bu suçtaki istisnai düzenleme gereği 3 aylık tazyik hapsi cezası ile karşı karşıya kalabilirler. Kişinin tazyik hapse çarptırılmasının ardından ödemede bulunması durumunda tazyik hapis cezası son bulacaktır.

İlgili 3 aylık hapis cezasına ilişkin olarak İcra ve İflas Kanunu’muzun 340.maddesinde yer alan kısım şu şekildedir; “111 inci madde mucibince veya alacaklının muvafakati ile icra dairesinde kararlaştırılan borcu ödeme şartını, makbul bir sebep olmaksızın ihlal eden borçlunun, alacaklının şikâyeti üzerine, üç aya kadar tazyik hapsine karar verilir.”

Ödeme Taahhüdünü İhlal Suçunda Şikayet Süresi ve Yargılama Süreci

Ödeme taahhüdünü ihlal suçu işlenmesi durumunda kişi hakkında re’sen icra ceza mahkemesinde duruşma açılmamakta olup alacaklı tarafından şikayette bulunulması gerekmektedir. Şikâyet süresi, ihlal tarihinden itibaren üç ay ve her hâlükârda bir yıl içinde kullanılmalıdır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir; süresi içinde kullanılmayan şikâyet hakkı sona erer ve borçlu hakkında ödeme taahhüdünü ihlal nedeniyle ceza davası açılamaz.

Taahhüdü ihlal suçunun yargılaması icra ceza mahkemesinde görülmektedir. Mahkemeye başvuruda bulunurken icra dosyasında mevcut geçerli taahhüt sözleşmesinin mahkemeye sunulması ve ihlal edilen ödeme hususlarının bildirilmesi gerekmektedir. Genellikle tek duruşmalı olarak karara çıkılan bu suçlarda bilirkişi raporu istenmesi durumunda yargılama süreci uzayabilmektedir.