Nasıp Düzeltme Davası

Nasıp, Türk Silahlı Kuvvetleri’nde subay ve astsubayların terfi etmeleriyle yeni rütbelerine başlama tarihlerini ifade eden bir terimdir. Nasıp düzeltme davası, Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu hükümleri kapsamında askeri personelin kıdeminden haksızca düşürülen sürelerin veya hak ettiği halde kıdemine eklenmeyen sürelerin kıdemine eklenmesi için açılan bir davadır. İdare mahkemesine nasıp düzeltme davası açılır. Bu kavram sadece mevcut subay ve astsubaylar için değil, askeri eğitim kurumlarından mezun olacak öğrenciler ve diğer askeri personel için de geçerlidir:

• Subay ve Astsubaylar için Nasıp: Bir subay veya astsubay, rütbe atlaması yaşadığında, yani mevcut rütbesinden daha üst bir rütbeye yükseldiğinde, bu yeni rütbenin resmi olarak başlama tarihi “nasıp tarihi” olarak adlandırılır. Bu tarih, terfi ettikten sonraki rütbenin bekleme süresinin başladığı anı belirler. Yani, bir subay veya astsubayın bir sonraki terfi için ne kadar süre beklemesi gerektiğinin başlangıç noktasıdır.
• Askeri Öğrenciler için Nasıp: Örneğin, Harp Okulu’ndan mezun olan bir öğrenci, mezuniyetiyle beraber asteğmen rütbesiyle göreve başlar. Bu öğrencinin asteğmen rütbesine terfi ettiği tarih, onun nasıp tarihi olarak kabul edilir. Bu, öğrencinin subaylık kariyerinin başlangıç noktasıdır ve kıdem hesaplamasında önemli bir tarih olarak kullanılır.
• Astsubay Sicil Yönetmeliği’ne Göre Nasıp: Astsubay Sicil Yönetmeliği’nin “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde nasıp, “ilk astsubaylık ile bir rütbeden sonraki rütbeye terfide yeni rütbenin normal bekleme süresinin başlama tarihini göstermektedir” şeklinde tanımlanmıştır. Bu tanıma göre:
• İlk Astsubaylık: Bir askeri öğrencinin veya sivilin astsubay rütbesine ilk kez terfi ettiği tarih, onun nasıp tarihidir. Bu, astsubaylığın başlangıç noktasıdır.
• Rütbe Terfi: Bir astsubayın bir rütbeden diğerine terfi etmesi durumunda, yeni rütbenin normal bekleme süresinin başladığı tarihtir. Örneğin, bir astsubay uzman çavuştan astsubay kıdemli başçavuşa terfi ettiğinde, bu yeni rütbenin bekleme süresi nasıp tarihi ile başlar.

Bu tarih, askeri personelin kıdem hesaplamasında, terfi sıralarında ve emeklilik gibi hakların belirlenmesinde kullanılır. Nasıp tarihinin doğru belirlenmesi, askeri personelin kariyer planlaması ve haklarının korunması açısından kritik öneme sahiptir.

Nasıp Düzeltme Davası Nedir?

Nasıp düzeltme davası, askeri personelin kıdeminden haksız yere düşürülen veya eklenmeyen sürelerin düzeltilmesi amacıyla açılan bir dava türüdür. Kanun kapsamında, örneğin bir subayın ceza alması durumunda açığa alındığı süre kıdeminden düşürülebilir. Ancak bu sürelerin hukuka uygun olmaması veya yanlış hesaplanması durumunda, askeri personel nasıp düzeltme davası açabilir.

Nasıp Düzeltme Davası ile askeri personelin kıdem süresinden haksız yere düşürülen veya kıdemine eklenmesi gereken sürelerin düzeltilmesi amaçlanır. Ayrıca haksız yere kıdem kaybı yaşayan veya terfi süreleri uzatılan askeri personelin haklarının iade edilmesi amaçlanır. Bu dava örneğin, bir suç nedeniyle açığa alınan askeri personelin, kesin hüküm olmadan kıdeminin düşürülmesi, eğitim veya kursa katılan askeri personelin, eğitimdeki devamsızlık veya başarısızlık gibi nedenlerle haksız yere kıdem bekleme süresinin uzatılması veya yüksek lisans, doktora gibi akademik çalışmalar için verilmesi gereken ilave kıdemin verilmemesi veya eksik verilmesi halinde açılabilir.

Bu dava türü, idari işlemlere karşı açılan davalar kapsamında İdare Mahkemesi‘nde görülür. Dava, idari işlemin tebliğinden veya öğrenildiği tarihten itibaren 60 gün içinde açılmalıdır. İptal davaları için bu süre geçerlidir. Tam yargı davalarında ise zararın tazmini için de benzer bir süre söz konusudur. Askeri idari yargı alanında uzman avukatlarla çalışmak, teknik detaylar ve kanunlar hakkında bilgi sahibi olmak önemlidir.

---

926 sayılı Türk Silahlı Kuvvetleri  Personel Kanununun “Astsubaylığa Nasıp” kenar başlıklı 82. maddesinde; “Astsubaylığa nasıp Milli Savunma Bakanının onayı ile yapılır.  Rütbe terfileri, ilgisine göre İçişleri Bakanının veya Milli Savunma Bakanının onayı ile yapılır.  Fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okulu mezunu olup da astsubay nasbedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi tutulanlardan başarılı olanlar astsubaylığa nasıp onayı tarihinden geçerli olarak astsubay çavuşluğa nasbedilirler. Bu personelin astsubaylık nasıpları hangi tarihte olursa olsun, kademe ilerlemesi veya üst rütbeye yükselmelerine esas olacak nasıpları için onay takvim yılının 30 Ağustos tarihi esas alınır ve kademe ilerlemesi veya üst rütbeye yükselmelerinde 79 uncu ve 80 inci madde hükümlerine göre işlem yapılır. Nasıp düzeltilmesinden ötürü maaş veya maaş farkı ödenmez ve diğer özlük hakları verilmez. Astsubay meslek yüksek okullarını başarıyla bitirenler ise o yılın 30 Ağustos tarihinde astsubay çavuşluğa nasbedilirler” kuralına yer verilmiştir.

---

Aynı Kanunun “Nasıp Düzeltilmesi” kenar başlıklı 83. maddesinde; Kazai ve idari kararlar sonucu astsubayların nasıplarının düzeltilmesi hakkında 36 ncı maddenin (a), (b), (e) bentleri hükümleri uygulanır. Ancak sıhhi sebepler ile devamsızlık, yönetmelikte gösterilen özel nitelik isteyen kurslar ve 3 ay (dahil) daha az süreli kurslar için 36 ncı maddenin (b) bendi hükümleri uygulanmaz.(Ek fıkra: 16/6/2009 – 5906/1 md.) Kendi nam ve hesabına yüksek lisans öğrenimi yapan astsubaylara (sözleşmeli erbaşlıktan astsubaylığa geçenler dâhil), 36 ncı maddenin (d) bendinde belirtilen esaslar dahilinde kıdem verilir. (Ek fıkra: 10/3/2011-6191/10 md.) Türk Silahlı Kuvvetleri Astsubay Üst Karargâh Hizmetleri Eğitim Merkezi Komutanlığınca düzenlenen ve iki yarı yıllık programı içeren, Astsubay Üst Karargâh Hizmetleri eğitimini bitiren astsubaylara, bir yıl kıdem verilir.(Değişik son fıkra: 16/6/2009 – 5906/1 md.) Bu madde hükümlerine göre nasıpları leh veya aleyhe düzeltilenlerin terfi işlemlerinin ne şekilde olacağı ve kıdemlerinin verilme usul, esas ve şartları Astsubay Sicil Yönetmeliğinde gösterilir. ” kuralına yer verilmektedir.

---

Nasıp Nasıl Yapılır?

Nasıp işlemleri, Türk Silahlı Kuvvetleri Personel Kanunu’nda detaylı şekilde düzenlenmiştir. Bu kanun, subay ve astsubayların terfi ve nasıp işlemlerinin nasıl yürütüleceğini belirler. Rütbeye göre nasıp türü farklılaşmaktadır.

• Subaylığa Nasıp: TSK Personel kanunu 85. maddesine göre harp okullarını veya fakülte ve yüksek okulları bitirenlerin subaylığa nasıpları aşağıdaki esaslara göre yapılır:

1. Harp okullarını bitirenler, aşağıdaki istisnalar saklı kalmak koşuluyla, o yılın 30 Ağustos’unda teğmenliğe nasbedilirler. Harp okullarını bitirip de teğmen nasbedilmeden önce subaylar hakkında açığa alınmayı gerektiren bir suçtan haklarında kamu davası açılanlar veya herhangi bir suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınanların teğmenliğe nasıpları yapılmaz. Bunlardan öğrencilik hukukunun kaybedilmesine sebep olacak şekilde mahkum olanlarla okul yüksek disiplin kurulunca okulla ilişiğinin kesilmesine karar alınanlar hariç olmak üzere haklarında mahkumiyete veya kovuşturmaya yer olmadığına, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, beraate veya kamu davasının her ne sebeple olursa olsun ortadan kaldırılmasına karar verilenlerle gözaltına alınanlardan başka bir işlem yapılmaksızın serbest bırakılanlar, teğmenliğe nasbedilir ve nasıpları emsalleri tarihine götürülür Kazai, idari veya sıhhi zorunluluklar nedeniyle harp okullarını 30 Ağustos’tan sonra bitirenler, bitirdikleri ayın sonundan geçerli olarak teğmenliğe nasbedilirler. Bunların nasıpları emsalleri tarihine götürülür.
2. Yedek subay okullarını bitirenler, bitirdikleri tarihten geçerli olmak üzere asteğmen naspedilirler.
3. Millî Savunma Bakanlığı nam ve hesabına fakülte veya yüksek okullarda okuyan askerî öğrencilerin teğmenliğe nasıp tarihleri mezuniyet tarihidir. Aynı sınıfta subaylığa nasbedileceklerin sınav tarihleri arasında fark bulunduğu takdirde nasıp tarihleri her sınav döneminin en son sınav tarihinde birleştirilir.
4. Fakülte veya yüksekokulları kendi hesaplarına bitirenlerden Türk Silahlı Kuvvetlerinde branşları ile ilgili muvazzaf subaylığa geçme talebinde bulunanlar, subaylığa nasıp onayı tarihinden geçerli olarak muvazzaf subay nasbedilirler. Bu personelin subaylık nasıpları hangi tarihte olursa olsun, kademe ilerlemesi veya üst rütbeye yükselmelerine esas olacak nasıpları onay takvim yılının 30 Ağustos tarihi esas alınır.
5. Askerlik hizmeti esnasında veya terhisini müteakip muvazzaf subaylığa geçirilmesi uygun görülenler, subaylığa nasıp onayı tarihinden geçerli olarak muvazzaf subay nasbedilirler. Bunların askerlik hizmetinde geçen süreleri nasıp tarihine eklenerek bekleme süresinden sayılır.

• Astsubaylığa nasıp: TSK Personel Kanunu 82. Maddesine göre astsubaylığa nasıp şu şekilde yapılır.

1. Astsubaylığa nasıp Milli Savunma Bakanının onayı ile yapılır. Rütbe terfileri, ilgisine göre İçişleri Bakanının veya Milli Savunma Bakanının onayı ile yapılır.
2. Fakülte, yüksek okul veya meslek yüksek okulu mezunu olup da astsubay nasbedilmek üzere temel askerlik eğitimine tâbi tutulanlardan başarılı olanlar astsubaylığa nasıp onayı tarihinden geçerli olarak astsubay çavuşluğa nasbedilirler. Bu personelin astsubaylık nasıpları hangi tarihte olursa olsun, kademe ilerlemesi veya üst rütbeye yükselmelerine esas olacak nasıpları için onay takvim yılının 30 Ağustos tarihi esas alınır ve kademe ilerlemesi veya üst rütbeye yükselmelerinde TSK Personel Kanunu’nun 79 uncu ve 80 inci madde hükümlerine göre işlem yapılır. Nasıp düzeltilmesinden ötürü maaş veya maaş farkı ödenmez ve diğer özlük hakları verilmez. Astsubay meslek yüksekokullarını başarıyla bitirenler ise o yılın 30 Ağustos tarihinde astsubay çavuşluğa nasbedilirler.
3. Astsubay meslek yüksekokullarını bitirip de astsubay çavuş nasbedilmeden önce astsubaylar hakkında açığa alınmayı gerektiren bir suçtan haklarında kamu davası açılanlar veya herhangi bir suçtan tutuklanan ya da gözaltına alınanların astsubay çavuşluğa nasıpları yapılmaz.
4. Ancak bunlardan öğrencilik hukukunun kaybedilmesine sebep olacak şekilde mahkûm olanlarla okul yüksek disiplin kurulunca okulla ilişiğinin kesilmesine karar verilenler hariç olmak üzere haklarında kovuşturmaya yer olmadığına, ceza verilmesine yer olmadığına, hükmün açıklanmasının geri bırakılmasına, beraate veya kamu davasının her ne sebeple olursa olsun ortadan kaldırılmasına karar verilenlerle gözaltına alınanlardan başka bir işlem yapılmaksızın serbest bırakılanlar astsubay çavuşluğa nasbedilir ve nasıpları emsalleri tarihine götürülür.
5. Kazai, idari veya sıhhi zorunluluklar nedeniyle astsubay meslek yüksek okullarını 30 Ağustostan sonra bitirenler, bitirdikleri ayın sonundan geçerli olarak astsubay çavuşluğa nasbedilirler. Bunların nasıpları emsalleri tarihine götürülür.
6. … Astsubay nasbedilenlerin 1076 sayılı Yedek Subaylar ve Yedek Askerî Memurlar Kanunu veya 1111 sayılı Askerlik Kanununa göre yerine getirdikleri muvazzaf askerlik hizmetinde geçen hizmet süreleri kıdemlerinden sayılır ve nasıpları buna göre düzeltilir. Bu şekilde bulunacak nasıplarına göre terfi ve kademe ilerlemesine esas olacak nasıpları, nasıplarının götürüldüğü takvim yılının 30 Ağustos tarihidir. Nasıp düzeltmesinden dolayı maaş ve maaş farkları ödenmez ve diğer diğer özlük hakları verilmez. Yedek astsubay okullarını bitirenler, bitirdikleri tarihten geçerli olmak üzere astsubay astçavuş nasbedilirler.

Nasıp Düzeltme Davası Nasıl Açılır?

Nasıp düzeltme davası, idari işlemden kaynaklanan bir dava olduğu için İdare Mahkemesinde açılmalıdır. Burada idarenin hatalı veya eksik bir işlemi ya da hiç yapmadığı bir işlem bulunmaktadır. Nasıp düzeltme davasının spesifik ve özel bir alan olmasından dolayı idari yargı alanında uzman avukatlar ile birlikte açılması önem arz etmektedir. Nitekim nasıp düzeltme işlemlerinde, düzeltmeye konu olay veya işlemin kıdeme etkisinin açıkça belirlenmesi gerekmektedir.

Örneğin subayın eğitim için izin alıp da eğitimde başarısız olması halinde geçirilen sürenin TSK Personel Kanunu kapsamında dikkatlice tayin edilmesi gerekmektedir. Çünkü bu gibi durumlarda idare kimi zaman eğitimde geçirilen süreyi hatalı olarak fazla tayin etmekte ve askeri personelin kıdem bekleme süresini fazladan haksızca uzatabilmektedir.

Nitekim nasıp davasının bir iptal davası olarak, yani yalnızca idari işlemin ortadan kaldırılması şeklinde gündeme gelmesi halinde ilgili idari işlemin tebliğ tarihinden veya başka suretle öğrenildiği tarihten itibaren 60 gündür. Tam yargı davası açma süresi ise davaya konu ilgili idari işlemin ilgiliye yazılı olarak tebliğ edilmesinden itibaren 60 gündür.