Ceza Hukuku

Kasten Öldürme Suçu ve Cezası

İnsanlık tarihi boyunca daima suç olarak görülen kasten insan öldürme, insanın en temel ve en korunması gereken haklarından olan yaşam hakkını korumak adına hem tüm ülkelerin ceza kanunlarında hem de 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu’nda suç olarak düzenlenmiştir. Nitekim gerek Anayasa’nın 17/1 maddesi gerek İnsan Hakları Evrensel Bildirgesinin 3-5 maddeleri gerekse Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin 2’nci maddesi yaşam hakkını hukuken koruma altına almıştır.

Yaşama hakkı ulusal ve uluslararası hukuk metinlerinde temel haklar arasında ilk sırada yer almaktadır. Zira yaşama hakkı olmaksızın diğer temel hak ve hürriyetler kullanılamaz. Bu nedenle Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesinin ilk maddesi ile Anayasamızın kişi hakları ile ilgili bölümünün ilk maddesi olan 17. madde yaşama hakkı ile ilgilidir. Bu maddeler devlete kişilerin yaşam haklarının korunması konusunda ödev ve sorumluluk yüklemektedir. Yaşam hakkına yönelik tehdit ve tehlikelerin önlenmesi ve ceza yaptırımına bağlanması da yaşam hakkının korunması kapsamında devlete düşen ödev ve sorumluluklar arasındadır. Bu çerçevede yaşam hakkının ihlali niteliği taşıyan öldürme fiilleri tüm hukuk düzenlerince suç sayılmakta ve ceza yaptırımına tabi tutulmaktadır.

TCK’nın “Kişilere Karşı Suçlar” başlıklı ikinci kısmının “Hayata Karşı Suçlar” başlıklı bölümünde düzenlenen kasten öldürme suçu ve cezası temel hali TCK’nın 81. maddesinde, nitelikli hali ise 82. maddesinde düzenlenmiştir. İlgili maddeler;

“Kasten Öldürme

Madde 81 – (1) Bir insanı kasten öldüren kişi, müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.

Nitelikli Haller

Madde 82 – (1) Kasten öldürme suçunun;

a) Tasarlayarak,

b) Canavarca hisle veya eziyet çektirerek,

c) Yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silâh kullanmak suretiyle,

d) Üstsoy veya altsoydan birine ya da eş veya kardeşe karşı,

e) Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı,

f) Gebe olduğu bilinen kadına karşı,

g) Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle,

h) Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla,

i) (Ek bend: 29/06/2005-5377 S.K./9.mad) *1* Bir suçu işleyememekten dolayı duyduğu infialle,

j) Kan gütme saikiyle,

k) Töre saikiyle,

İşlenmesi halinde, kişi ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası ile cezalandırılır.” şeklinde düzenlenmiştir.

Bu noktada, kasten öldürme suçu ve cezası oluşması için kişinin hayatına bilerek ve isteyerek son verme eylemi gerekmektedir. Korunan hukuki değer kişinin yaşam hakkıdır dolayısıyla ve suç ancak yaşayan bir kişi hakkında işlenebilir. 82. Madde de suçun nitelikli halinin oluşması için gereken şartlar düzenlenmiştir. Bu haller aşağıda daha detaylı olarak arz ve izah edilecektir.

Kasten Öldürme Suçunun Unsurları

Hukuki Konusu

Suçun hukuki konusu, hukuk tarafından korunan hukuki değer ya da hukuki menfaat olarak nitelendirilen; ceza normları ile de koruma altına alınan menfaat ve değerlerdir. Kasten öldürme suçu ve cezası korunan hukuki değer kişilerin “yaşam hakkı” dır. Yaşam hakkı kişinin en temel ve en korunması gereken haklarından biridir. Zira yaşam hakkı korunamayan kişinin nihayetinde korunacak bir hakkı da kalmayacaktır.

Fail

Kanunda suç olarak tanımlanan fiili işleyen kişi suçun failidir. Kasten öldürme suçunun özgü bir suç olmayıp genel suç olarak düzenlenmesinden dolayı faili gerçek kişi olmak kaydı ile herkes olabilir. Bu suçun faili olabilmek için herhangi bir özellik aranmamaktadır fakat fail ile mağdur arasındaki belli akrabalık bağı suçun nitelikli halinin oluşmasına sebebiyet verir. Mağdurun, failin altsoyu, üst soyu, eşi ya da kardeşi olduğu durumlarda kasten adam öldürme suçunun basit hali değil nitelikli hali oluşmuş sayılacaktır..

Mağdur

Suçun mağduru, ceza normu tarafından korunan, suç filli ile ihlal olunan varlık ya da menfaatlerin hamilidir. Kasten öldürme suçu ve cezası mağduru, failin kendisi dışında yaşayan her gerçek kişi olabilir. Bu hususta değinilmesi gereken nokta öncelikle tüzel kişilerin bu suçun mağduru olamayacağı ve ancak yaşam hakkına hali hazırda sahip olan dolayısıyla ancak yaşayan kişilerin bu suçun mağduru olabileceğidir. Anne rahminde henüz doğmamış olan cenine veya ölü bir kişiye karşı bu suç işlenemez. Bebek tam ve sağ olarak doğduğu andan itibaren kasten öldürme suçunun mağduru olabilir.

Mağdurun sıfatı ya da içinde bulunduğu somut durum suçu nitelikli hale getirebilir veyahut suçun niteliğini değiştirebilir. Öncellikle mağdurun, failin üst soy veya altsoyu ya da eşi veya kardeşi olması, çocuk veya beden veya ruh bakımından kendisini savunmayacak durumda olması, gebe bir kadın veya görevini yerine getiren kamu görevlisi olması halinde nitelikli kasten öldürme suçu oluşacaktır. Mağdurun Cumhurbaşkanı olması durumu ise suçun niteliği değiştiren neden olarak görülmüş ve TCK’nın 310. Maddesinde düzenlenmiştir.

Kasten öldürme suçunun mağduru, failin kendisi olamaz. Her ne kadar intihar TCK kapsamında bir suç olarak düzenlenmese de “intihara yönlendirme” başlığı altında intihara azmettirme, teşvik etme, intihar kararını kuvvetlendirme ya da yardım etme düzenlenmiştir.

Eylem

Hareket unsurunu başkasını öldürme fiili oluşturur. Mağdurun, beden ve ruh sağlığı üzerinde herhangi bir hareketle hayatı sona erdiğinde suç gerçekleşmiş sayılacaktır. Serbest hareketli bir suçtur ve icrai ya da ihmali bir hareketle işlenebilir. TCK’nın 81. Maddesi icrai, 83.Maddesi ihmali hareketle işlenen öldürme suçunu düzenlemiştir. Her türlü hareket, icrai davranışla öldürme suçunun unsurunu oluşturabilir. Önemli olan yapılan tek, birden fazla ve ya sürekli hareketin, varsa hareketle birlikte kullanılan vasıtanın suçun işlenmesine elverişli olmasıdır. Yapılan hareket sebebiyle oluşan endişe korku ile de bu fiil gerçekleştirebilir. Önemli olan nokta, failin hareketi ile ölüm arasında uygun illiyet bağı bulunmasıdır ve bu bağın bulunup bulunmadığı her somut olaya göre ayrı ayrı değerlendirilir. Uygun illiyet bağının bulunmadığı durumlarda gerçekleştirilen hareket kasten öldürme suçunu oluşturmayacaktır. TCK’nın 82.Maddesinde sayılan vasıtalar veyahut şekillerde suçun işlenmesi, aynı suçun nitelikli halini oluşturacaktır. Suçun nitelikli hallerini tek tek incelemek gerekirse;

a. Tasarlayarak

Yargıtay, tasarlamanın oluşması için dört koşul aramaktadır. Bunlar;

  1. Failin suçu işlemeye koşulsuz olarak karar vermesi
  2. Suç işleme kararı ile fiilin icrası arasında belirli bir sürenin olması
  • Süre içerisinde failin soğukkanlılık ile düşündükten sonra dahi kararından vazgeçmeyip fiili işlemekte ısrar etmesi
  1. Kararının koşula bağlı olmaması

       şeklindedir.

 Bir diğer taraftan, Yargıtay’ın tasarlayarak adam öldürme suçunda kişide yanılma     halinde suçun nitelikli halinin oluşmayacağı yönünde kararı da mevcuttur.

b. Canavarca hisle veya eziyet çektirerek

Her ne kadar kanunda canavarca his tanımı yapılmamış olsa da, her somut olaya göre durum ayrı ayrı değerlendirilecek olup, genellikle failin insanlara özgü duygulardan yoksun bir şekilde öldürme eylemini gerçekleştirmiş olması şeklinde yorumlanmaktadır. Eziyet çektirme durumu ise canavarca hisle öldürme durumundaki gibi failin sübjektif durumundan çok, suçun işlenme şekli ile alakalıdır. Bu nitelikli halin oluşabilmesi için eziyetin mağdurun ölümünden önce gerçekleşmiş olması gerekmektedir. Mağdurun insan onuruna yakışmayacak bir biçimde bedensel veya ruhsal yönden acı çekmesine, aşağılanmasına yol açan davranışların varlığı gereklidir. Ölümün eziyet sonucu olmasına gerek yoktur. TCK’nın 95. ve 96. Maddelerinde ayrı olarak eziyet suçu da düzenlenmiştir. Bu noktada kasten öldürme suçunun nitelikli halinden bahsedebilmemiz için öldürme kastı ve eziyet çektirme amacı bulunmalıdır. Nitekim işkence fiilinin sonucunda failin kastı olmadan ölüm meydana geldiğinde kasten öldürme suçu değil neticesi sebebiyle ağırlaştırılmış işkence suçu söz konusu olacaktır.

c. Yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silah kullanmak suretiyle

Yangın, su baskını, tahrip, batırma veya bombalama ya da nükleer, biyolojik veya kimyasal silâh kullanmak suretiyle kasten öldürme halinde genel tehlike de oluşmuşsa hem genel tehlike suçu hem de nitelikli kasten öldürme suçu gerçekleşecektir ve fikri içtima hükümleri uygulanacaktır ancak bu suçun oluşması için genel tehlike yaratma zorunluluğu yoktur. Bu eylemlerin gerçekleştirilmesi ya da araçların kullanılması yeterlidir. Bir diğer husus ise, bu şekilde genel tehlike yaratılması halinde ya da tehlikeli araçlar kullanılması suretiyle işlenen fiilde, fail ölüm sonucunun meydana gelmesini istemelidir ve sonuç ile hareket arasında illiyet bağı bulunmalıdır. Mağdur ya da mağdurların belirli olması zorunluluğu yoktur, öldürme kastı bulunması yeterlidir.

d. Üstsoy veya altsoydan birine ya da eş veya kardeşe karşı

Bu bent kapsamında üstsoy ve altsoydan kasıt faille kan bağı olan altsoy ve üstsoydur. Üvey akrabalar bu kapsamda değerlendirilmez. Ancak sadece üvey kardeşler bu kapsama girer. Bu nitelikli halin uygulanabilmesi için failin akrabalık derecelerini bilmesi gerekmektedir. Öldürme kastı söz konusu bentteki kişilere karşı olmalıdır dolayısıyla kişide yanılma veya sapma sonucu bu suç işlenirse nitelikli hal oluşmayacaktır.

e. Çocuğa ya da beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda bulunan kişiye karşı

Bu hükümle suçu nitelikle hale getirirken kasıt kendini korumaktan aciz bir kimseye karşı işlenen fiilin, faildeki ahlaki kötülüğü gözler önüne sermesi ve suçun işlenmesindeki kolaylığı nedenleridir. TCK’nın 6.maddesinden yola çıkarak çocuk deyiminin on sekiz yaşını doldurmamış kişileri kapsayacağı ve evlenme ya da kazai rüşt kararı ile reşit olan kişinin de on sekiz yaşını doldurmadığı halde bu kapsama gireceği açıktır. Mağdurun beden veya ruh bakımından kendisini savunamayacak durumda olması adli tıp uzmanın raporu ile tespit olunur fakat mağdur ölmüş ise otopsi sırasında uzman hekimin incelemesi gerekecektir.

f. Gebe olduğu bilinen kadına karşı

Ana rahmindeki cenine karşı henüz hali hazırda yaşam hakkı ve kişiliği olmadığı için kasten öldürme suçu işlenemez fakat failin gebe olduğunu bile bile kasten öldürme suçunun işlendiği halde durum suçun nitelikli halini oluşturacaktır. Bu noktada failin suçu işlerken veya işlemeden önce mağdurun gebe olduğunu bilmesi gerekmektedir.

g. Kişinin yerine getirdiği kamu görevi nedeniyle

Kamu görevi nedeni ile işlenen kasten öldürme suçunda ise suçun salt kamu görevlisine karşı işlenmesi suçun unsurlarının oluşması için yeterli olmamakta, mağdurun görevin gerekliliklerine uygun davranması sebebiyle öldürülmesi şartı aranmaktadır. Bu noktada kamu görevliliği sıfatı sona eren birinin de görevinin gerekliliklerine uygun davranmasından dolayı kasten öldürülmesiyle suçun nitelikli hali oluşacaktır.

h. Bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla

Bu bentteki halde, amaç suç ve araç suç olarak iki ayrı suç söz konusudur ve adam öldürme suçunun araç suç olması gerekmektedir. Dolayısıyla asıl amaç olan suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak, işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla failin adam öldürme suçunu gerçekleştirmesi gerekir. Örneğin, failin amaç suç olan cinsel saldırı suçunda, daha sonra yakalanmamak için mağduru öldürmesi bu bentteki hallerden birine örnek olarak verilebilir. Bu noktada amaç suç ve araç suç arasında illiyet bağı bulunmalıdır ve bu noktada her suç ayrı ayrı değerlendirilecektir. Amaç suçun suç niteliğinde olması gerekmektedir.

i. Bir suçu işleyememekten dolayı duyduğu infialle

Bu bent 08.07.2015 tarihinden sonra maddeye eklenmiştir dolayısıyla bu tarihten sonra işlenen suçlarda uygulanacaktır. Failin kasıtlı olarak bir suçu işlemeye karar vermesi ve bu suçu işleyememiş olması ve suçu işleyememekten duyduğu kızgınlık  neticesiyle kasten birini öldürmesi gerekmektedir. Bu bendin uygulanmasında iki önemli husus vardır. Öncellikle gerçekleştirilmek istenen fiilin kasıtlı bir suç niteliğinde olması ve suçun icra hareketlerine başlanmış olup, tamamlanmamış olması gerekmektedir. Bu nokta fail amaç suça teşebbüs ve nitelikli kasten öldürme suçu için ayrı ayrı sorumlu tutulacaktır.

j. Kan gütme saikiyle

Failin öldürülen bir kimsenin intikamını almak için, daha sonra suçlunun mensup olduğu gruptan birisini veya suçluyu öldürmesi ile oluşan bu nitelikli suç halinin ancak haksız tahrikin bulunmadığı koşullarda uygulandığını da belirtmek gerekir. Nitekim, kan gütme saikiyle kasten öldürmenin oluşabilmesi için failin ilk öldürme olayından sonra  duyduğu acı ve öfkeden arınarak geleneklerin etkisiyle ve münhasıran bir görevi yerine getirme isteğiyle hareket etmesi gerekmektedir ki bu da haksız tahrik kurumunun mevcudiyetini zaten engelleyecektir. Kan gütme saikiyle öldürmede tasarlayarak adam öldürme suçunun oluşması da olasıdır. Son olarak ise bu nitelikli halin oluşması için  ilk olayda öldürülen kişi ve fail arasında kan bağının bulunması şartına gerek yoktur.

k. Töre saikiyle

Toplum içinde töre cinayeti olarak da bilinen bu hal, töreye aykırı bir davranış sebebiyle, aile ya da aşiret tarafından alınan bir kararla, failin bu kararı yerine getirmekle yükümlü kişi olarak mağduru öldürmesi halidir ve esasen tasarlayarak öldürmedir. Fakat bu nitelikli halin oluşması için tasarlamanın koşulları aranmaz. Aynı kan gütme saikiyle adam öldürme de olduğu gibi, haksız tahrik hükümleri töre saikiyle kasten öldürme de uygulanması mümkün değildir.

Suçun Manevi Unsuru

Kasten öldürme suçu isminden de anlaşılacağı üzere kasıt ile işlenebilecek bir suçtur. Olası kast ya da doğrudan kastla da işlenebilir. Doğrudan kasıtla bir suçun işlenmesi için, o suçun bilerek ve isteyerek işlenmesi gerekirken; olası kasıtla bir suçun işlenmesi için ise, suçun gerçekleşme ihtimalini öngörerek ve adeta olursa olsun diyerek suçun işlenmesi gerekir. Suçun nitelikli hallerini düzenleyen 82.Madde de ise tasarlayarak, canavarca hisle veya eziyet çektirerek, bir suçu gizlemek, delillerini ortadan kaldırmak veya işlenmesini kolaylaştırmak ya da yakalanmamak amacıyla, bir suçu işleyememekten dolayı duyduğu infialle, kan gütme ve ya töre saikiyle işlenmesi halleri özel kasta tabidir ve ani kast ile işlenmesi mümkün olmamaktadır.

Teşebbüs

Kasten öldürme suçunun tamamlanabilmesi ölümün gerçekleşmesine bağlıdır. Failin öldürme için hareketini tamamlaması sonucunda failin elinde olmayan nedenlerle ölümün gerçekleşmemesi durumunda teşebbüs durumundan söz edilecektir.

İştirak

Öldürme suçunun başkalarına iştiraki halinde, bu kişilerin eylemleri de aynı değerlendirmeye tabi tutulacaktır. Kasten öldürme suçu, iştirak hallerinin hepsine elverişlidir. Ancak iştirak iradesi olmayan failin eylemini bağımsız olarak değerlendirmek gerekecektir. Suçun nitelikli halinin iştiraki için ise TCK’nın 40.maddesi birinci fıkrasının ikinci cümlesi “Suçun işlenişine iştirak eden her kişi, diğerinin cezalanmasını önleyen kişisel nedenler göz önünde bulundurulmaksızın kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.”  hükmüne göre değerlendirilecektir. Nitelikli hali bilerek suça katılan kişiye nitelikli hal sirayet edecektir. Bilme unsuru eksik kaldığı takdirde kasten öldürmenin nitelikli haline katılma söz konusu olmayacaktır.

Kasten Öldürme Suçunun Cezası

Basit Kasten Öldürme Suçunun Cezası (TCK m.81)

Kasten öldürme suçu ve cezası basit halinin cezası “müebbet hapis cezası” dır. TCK m.53/1 hükmü uyarınca kişi kasten işlediği suçlar dolayısıyla hak mahrumiyetlerine tabi tutulmaktadır ki bunlar; kamu görevi ile atamaya veya seçime tabi bütün memuriyet ve hizmetlerde istihdam edilmekten, siyasi hakları kullanmaktan, velayet, vesayet veya kayyımlığa ilişkin bir haktan vs. yoksun bırakma gibi yaptırımlar olabilir.

Nitelikli Kasten Öldürme Suçunun Cezası: (TCK m.82)

Kasten öldürme suçunun nitelikli halinin cezası “ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası” dır. Aynı olayda birden fazla nitelikli halin birleşmesi halinde faile birden fazla değil tek ceza verilir. Örneğin, tasarlayarak ve ayrıca gebe olduğu bilinen bir kadına karşı işlenen kasten öldürme suçunda faile tek ceza, ağırlaştırılmış müebbet verilecektir. Ayrıca, TCK’da 43. Maddede düzenlenen zincirleme suç hükümleri, kasten öldürme suçunda uygulanmayacaktır. Dolayısıyla birden fazla nitelikli kasten öldürme suçunun varlığı halinde her biri için ayrı ayrı cezalara hükmolunacaktır. Ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasının müebbet hapis cezasından farkı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun ile buna ilişkin tüzükte belirtilen sıkı güvenlik rejimine göre düzenlenen hapis cezası olmasıdır. Kasten adam öldürme suçuna teşebbüs halinde fail, meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığına göre, ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine on üç yıldan yirmi yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine dokuz yıldan on beş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılacaktır. Kasten adam öldürme suçunda, haksız tahrik ya da nefsi müdafaa gibi durumların bulunduğu hallerde cezada ya indirim yapılacak ya da ceza verilmeyecektir.

Kasten Öldürme Suçunda Adli Para Cezasına Çevirme, Erteleme ve Hükmün Açıklanmasının Geri Bırakılmasına Kararı

Adli para cezası, yargılamayı gerçekleştiren mahkemenin hükümlünün bir miktar parayı devlet hazinesine ödemesine karar vermesidir. Kasten öldürme suçu ve cezası adli para cezası kurumu mevcut değildir ve uygulanamaz.

Erteleme kararında, mahkemece yargılanan kişinin suçlu olduğu tespit edilmiş ve kişi hakkında hapis cezası hükmedilmesine rağmen mahkeme tarafından kişiye verilen hapis cezasının, cezaevinde infaz edilmesinden şartlı olarak vazgeçilmesi halinde erteleme kararı verilmiş olacaktır. Kasten öldürme suçunda erteleme kurumu mevcut değildir.

Hükmün açıklanmasının geri bırakılması, sanık hakkında hükmolunan cezanın belli bir denetim süresi içerisinde sonuç doğurmaması, denetim süresi boyunca kasıtlı bir suç işlenmez ve yükümlülüklere uygun davranılırsa ceza kararının ortadan kaldırılması ve davanın düşmesine yol açan bir cezanın bireyselleştirilmesi kurumudur. Kasten öldürme suçu ve cezası hükmün açıklanmasının geri bırakılması kurumu mevcut değildir ve uygulanamaz.

Kasten Öldürme Suçunda Şikayet Süresi, Zamanaşımı, Uzlaşma Ve Görevli Mahkeme

  1. Kasten öldürme suçunun basit halinde de nitelikli halinde de görevli mahkeme Ağır Ceza Mahkemeleridir. Yetkili mahkeme ise suçun işlendiği yer mahkemesidir. Kasten öldürmeye teşebbüs suçunda ise yetkili mahkeme teşebbüste, son icra hareketinin gerçekleştirildiği yer mahkemesidir.
  2. Kasten adam öldürme suçu kural olarak soruşturulması ve kovuşturulması şikâyete tabi bir suç değildir.
  3. Uzlaşma, suçtan mağdur olan kişinin suç şüphelisi ile anlaşması sonucunda ceza yargılamasının sona ermesidir. Uzlaşma şikâyetten vazgeçme değildir. Kasten öldürme suçu uzlaştırma kapsamındaki suçlardan bir tanesi değildir.
  4. Kasten öldürme suçunun basit şekli için zamanaşımı süresi 25 yıldır ancak nitelikli halinin gerçekleşmesi durumunda bu süre 30 yıl olacaktır.

Kasten öldürme suçunda mağdur veya sanık olan kişilerin ceza avukatı ile süreci yönetmesi menfaatlerine olacaktır. Zira ağır ceza davaları karışık ve önemli davalardır. Bu sebeple profesyonel destek alınmalıdır.

Başa dön tuşu