İdare Hukuku

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kamu görevine girecek tüm kişiler için yapılan bir uygulamadır. Fakat 657 sayılı DMK’nin 48. maddesi 8. Fıkrasında yer alan güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmış olmak şartı 29 Kasım 2019 tarihinde 2018/73 esas, 2019/65 karar numarasıyla iptal etmiştir. Bu iptal kararıyla birlikte artık 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında olan kişiler için bu tarihten itibaren güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılması hukuken mümkün değildir. Güvenlik soruşturması yasal dayanağı ortadan kalmıştır.

guvenlik sorusturmasi ve arsiv arastirmasi yonetmeligi

Anayasa Mahkemesi’nin 657 sayılı Devlet Memurlar Kanunu 48. maddesinin 8. fıkrasını iptal etme gerekçesi; “Güvenlik soruşturması ve/veya arşiv araştırması kimler yapacağı, hangi şekilde yapılacağı, hangi bilgi ve belgeler ışığında karar verileceği, bu bilgi ve belgelerin nasıl işleneceği ve sürecin sonunda bu kişisel verilerin nasıl imha edileceği yasada açıkça düzenlenmediği” şeklindedir.

Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hususunda Anayasa Mahkemesi tarafından verilen iptal kararları neticesinde yeni düzenleme yapılması zorunluluğu doğmuştur. Güvenlik soruşturması kanun teklifi AKP tarafından meclise getirilmiştir.  Güvenlik soruşturması kanun teklif 16 madde ve dört bölümden oluşmaktadır. Yeni güvenlik soruşturması yasa teklifi TBMM gündemine getirilmiştir. Gelecek günlerde meclis genel kurulunda oylayacak bu teklifin tamamını karşılaştırarak sizlere bu yazımızda aktaracağız. Güvenlik soruşturması yeni kanun teklifini buradan inceleyebilirsiniz.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Nedir?

Kamu kurumları faaliyetlerini kamu görevlileri (polis, asker, öğretmen, doktor, hemşire vs.) eliyle yürütür. Vatandaşların kamu görevine girme hakkı Anayasa’nın 70. maddesinde teminat altına alınmıştır. Kamu hizmetine girecek personel hem hizmet gereklerine uygun olmalı hem de devlete, anayasaya ve kanunlara bağlı olmalıdır. Bu sebeple güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yapılmaktadır. Fakat uygulamada sübjektif ve keyfi sebepler ile bir çok kişi mesleğe alınmamakta ve mağdur edilmektedir.

Güvenlik soruşturması; kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının, yıkıcı ve bölücü faaliyetlerde bulunup bulunmadığının, ahlaki durumunun, yabancılar ile ilgisinin ve sır saklama yeteneğinin mevcut kayıtlardan ve yerinden araştırılmak suretiyle saptanması ve değerlendirilmesi şeklinde tanımlanmıştır.

Arşiv araştırması; kişinin kolluk kuvvetleri tarafından halen aranıp aranmadığının, kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerinde ilişiği ile adli sicil kaydının ve hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının mevcut kayıtlardan saptanmasını ifade etmektedir.

Yeni kanun teklifinde güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması daha detaylı ve farklı tanımlanmıştır. Güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yeni kanun teklifinin tamamını buradan okuyabilirsiniz.

Güvenlik soruşturması

Arşiv araştırmasındaki hususlara ilave olarak kişinin;

  • Görevinin gerektirdiği niteliklerle ilgili kolluk kuvvetleri ve istihbarat ünitelerindeki olgusal verilerinin,
  • Yabancı devlet kurumları ve yabancılarla ilişiğinin,
  • Terör örgütleri veya suç işlemek amacıyla kurulan örgütlerle eylem birliği, irtibat ve iltisak içinde olup olmadığının,

mevcut kayıtlardan ve kişinin görevine yansıyacak hususları denetime elverişli olacak yöntemlerle yerinde araştırılmak suretiyle tespit edilmesidir. Güvenlik soruşturmasına görevin gerektirdiği niteliklere etkisi yönüyle kişinin eşi ile birinci derece kan ve sıhri hısımları da dahil edilir. Adalet Bakanlığı, Milli Savunma Bakanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürlüğü’nde çalışacak personel bu kurumların yapı itibariyle daha yüksek derecede güvenlik seviyelerine sahip olması gerekliliğinden dolayı güvenlik soruşturmasında daha sıkı tedbirlere tabi tutulmaktadır. Uygulamada bu yönde istihbari bilgiye dayalı olarak dahi adayların elendiği durumlarla karşılaşıyor ancak bunların hukuka aykırılığını öne sürerek iptalini sağlamaya çalışıyoruz.

Arşiv Araştırması

  • Kişinin adli sicil kaydının,
  • Kişinin kolluk kuvvetleri tarafından aranıp aranmadığının,
  • Kişi hakkında herhangi bir tahdit olup olmadığının,
  • Kişi hakkında kesinleşmiş mahkeme kararları ve kamu davasının ertelenmesi, hükmün açıklanmasının geriye bırakılması kararları ile kişi hakkında devam eden veya sonuçlanmış olan soruşturma ve kovuşturma kapsamındaki olguların,

Hakkında kamu görevinden çıkarılma ya da kesinleşmiş memurluktan çıkarma cezası olup olmadığının, mevcut kayıtlardan tespit edilmesidir.

Kimlere Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Yapılır?

Arşiv araştırması, statüsü veya çalıştırma şekline bağlı olmaksızın ilk defa veya yeniden memuriyete yahut kamu görevine atanacaklar hakkında yapılır. Yani arşiv araştırması kamu girecek tüm personele yapılır. Hiçbir istisnası yoktur.

idari yargi

Fakat daha detaylı bir araştırma olan güvenlik soruşturması sadece kanunda sayılan önemli görevler yürütecek kişilere yapılır. Gizlilik dereceli birimler, Milli Savunma Bakanlığı, Genel Kurmay Başkanlığı, Jandarma, Emniyet, Sahil Güvenlik ve İstihbarat teşkilatlarında çalıştırılacak kamu personeli ve ceza infaz kurumları ve tutukevlerinde çalışacak personel, üst kademe kamu yöneticileri, özel kanunları uyarınca güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasına tabi tutulan kişiler ve milli güvenlik açısından stratejik öneme haiz birim, proje, tesis, hizmetler statüsün veya çalıştırma şekline bakılmaksızın istihdam edilenler hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması birlikte yapılır.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırmasını Yapacak Birimler

Yeni güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması yasa tasarısı 6. madde de güvenlik soruşturması ve arşiv araştırmasını yapacak birimler detaylı şekilde açıklanmıştır. Güvenlik soruşturması, Milli İstihbarat Teşkilatı Başkanlığı, Emniyet Genel Müdürlüğü ve mahalli mülki idare amirlikleri tarafından yapılır.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması Hakkında Kim Karar Verir?

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması sonucunda elde edilen verilerin değerlendirilmesi amacıyla ilgili kurum ve kuruluşlarda en üst amirin görevlendireceği üç kişiden az olmamak üzere değerlendirme komisyonu kurulur. Değerlendirme komisyonu kendisine iletilen verilere ilişkin nesnel ve gerekçeli değerlendirmelerini yazılı olarak atamaya yetkili amire sunar. Amir bu konuda son yetkili makamdır. Kararı o verir.

Değerlendirme komisyonu tarafından verilen kararlara karşı 60 gün içinde idari dava açılabilir. Değerlendirme komisyonu kararı kişiye tebliğ edilir. Fakat yapılan tebligatta hiçbir şekilde içeriği hakkında bilgi verilmez.

Güvenlik Soruşturmasının Anayasa Mahkemesi Tarafından İptali

399 sayılı KHK kapsamında istihdam edilen sözleşmeli personeller hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması uygulaması 20 Nisan 2020 tarihinde 2018/73 esas, 2019/65 karar numarasıyla iptal etmiştir. Bu iptal kararıyla birlikte sözleşmeli personel içinde güvenlik soruşturmasının yasal dayanağı kalmamıştır.

Son olarak Anayasa Mahkemesi Anayasa 4045 Sayılı Güvenlik Soruşturması, Bazı Nedenlerle Görevlerine Son Verilen Kamu Personeli İle Kamu Görevine Alınmayanların Haklarının Geri Verilmesine ve 1402 Numaralı Sıkıyönetim Kanununda Değişiklik Yapılmasına İlişkin Kanun’un 1. maddesinin 2. fıkrasını iptal etmiştir. Bu iptal kararı ile birlikte asker, polis, jandarma ve gizlilik dereceli kurumlarda çalışan personel için bazı gizli evrakların erişimi noktasında idarenin yetkisi hukuka aykırı bulunmuştur.

Anayasa Mahkemesi tarafından 4045 sayılı yasada iptal edilen hüküm; “Güvenlik soruşturması yapmakla görevli birimler, güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması kapsamında bakanlıklar ile kamu kurum ve kuruluşları arşivlerinden ve elektronik bilgi işlem merkezlerinden bilgi ve belge almaya, 4.12.2004 tarihli ve 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanununun 171 inci maddesinin 5. ve 231 inci maddesinin 13. fıkraları kapsamında tutulan kayıtlara ulaşmaya, cumhuriyet başsavcılıkları tarafından yürütülen soruşturma sonuçlarını, kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar ile kesinleşmiş mahkeme kararlarını almaya yetkilidir.” şeklindedir.

Anılan madde ve iptal kararının gerekçesine bakıldığında; Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması, Takipsizlik, Dava Açılmasının Ertelenmesi, Kesinleşmiş Mahkeme Kararları, Adli Soruşturma Sonuçları, Devam Eden Soruşturmalar kişisel veri niteliğinde olup güvenlik soruşturması gerekçesiyle erişimin hukuka aykırı olduğuna karar verildi. Nisan 2020 sonrasında 4045 sayılı Kanunda belirtilen; Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması, Takipsizlik, Dava Açılmasının Ertelenmesi, Kesinleşmiş Mahkeme Kararları, Adli Soruşturma Sonuçları, Devam Eden Soruşturmalar nedeniyle güvenlik soruşturması olumsuz sonuçlanan polis ve askerlerin açtığı iptal ve tam yargı davalarında da idare mahkemeleri yürütmeyi durdurma ve iptal kararları almıştır.

Güvenlik Soruşturması ve Arşiv Araştırması İptal Davası

657 sayılı DMK kapsamında memurlar ve sözleşmeli personel hakkında güvenlik soruşturması ve arşiv araştırması hiçbir şekilde yapılamaz; asker, polis, jandarma ve gizlilik derecelik kurumlarda çalışan personel hakkında güvenlik soruşturması yapılmakta. Fakat bu personel hakkında da UYAP bilgileri, Hükmün Açıklanmasının Geriye Bırakılması, Takipsizlik, Dava Açılmasının Ertelenmesi, Kesinleşmiş Mahkeme Kararları, Adli Soruşturma Sonuçları, Devam Eden Soruşturmalar gibi bilgiler incelenemez yalnızca istihbari bilgiler ele alınarak karar verilebilir.

Güvenlik soruşturması sonucunun olumsuz olmasına karşı idari yargı yolu açıktır. 60 gün içinde yürütme durdurma istemli iptal davası açılmalıdır. Bu süre zarfında dava açılmadığı takdirde dava açma hakkınız son bulacaktır. İdari davalar karışık ve usul kurallarına sıkı sıkıya bağlıdır. Bu nedenle idare hukuku avukatı ile süreci yürütmeniz sizlerin menfaatine olacaktır. Güvenlik soruşturması davanız için Kadim Hukuk ve Danışmanlık ile irtibata geçebilirsiniz.

Başa dön tuşu