Created with Sketch.
Söğütözü Mah. Söğütözü Cad. No:2 Koç İkiz Kuleleri B Blok Kat:4 Daire:7 Çankaya/ANKARA
Created with Sketch.
MENÜ
Created with Sketch.

Haksız Koruma Tedbirlerine Karşı Tazminat Davası(Haksız Gözaltı, Tutuklama V.b Açılacak Tazminat )

Haksız Koruma Tedbirlerine Karşı Tazminat Davası(Haksız Gözaltı, Tutuklama V.b Açılacak Tazminat )

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu çerçevesinde soruşturma ve kovuşturma aşamasında Koruma Tedbirlerine başvurulabilir ve bu tedbirler yine aynı kanunun 90-140. maddeleri arasında detaylı bir şekilde açıklanmıştır. Uygulanacak koruma tedbirlerinde ölçülü ve orantılı olunması esastır. Bu nedenle adli makamlar tarafından verilen koruma tedbirlerinin; soruşturma veya kovuşturma neticesinde şüpheli veya sanığın suçsuz olduğu anlaşıldığında, uygulanan koruma tedbirlerinin haksız olduğu gün yüzüne çıkmış olur. Makalemizde söz konusu koruma tedbirlerinin haksız yere verildiği takdirde başvuracağımız yolları ve tazminat taleplerini incelemeye çalışacağız.

Yasada belirtilen usul kurallarına uyulmadığı veya bu konuda keyfiliğe gidildiği takdirde (haksız işlemler)soruşturma veya kovuşturma sırasında kişilerin uğradıkları maddi ve manevi zarar hallerinde, Zarar Gören Kişiler bu konudaki zararlarını gidermek için 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu madde 141-144 arasında “Koruma Tedbirleri Nedeniyle Tazminat” başlığı altında düzenlemeler ışığında Devleti Dava etmek hakları bulunmaktadır.

Hangi Hallerde Haksız Koruma Tedbirine Karşı Tazminat Davası Açabilirim?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nca güvence altına alınan hakların ihlali halinde maddi ve manevi tazminat davası açma hakkı doğacaktır. 

Suç soruşturması veya kovuşturması sırasında;

1.Kanunlarda belirtilen koşullar dışında yakalanan, tutuklanan veya tutukluluğunun devamına karar verilen,

2.Kanunî gözaltı süresi içinde hâkim önüne çıkarılmayan,

3.Kanunî hakları hatırlatılmadan veya hatırlatılan haklarından yararlandırılma isteği yerine getirilmeden tutuklanan,

4.Kanuna uygun olarak tutuklandığı hâlde makul sürede yargılama mercii huzuruna çıkarılmayan ve bu süre içinde hakkında hüküm verilmeyen,

5.Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraatlerine karar verilen,

6.Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olan veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılan,

7.Yakalama veya tutuklama nedenleri ve haklarındaki suçlamalar kendilerine, yazıyla veya bunun hemen olanaklı bulunmadığı hâllerde sözle açıklanmayan,

8.Yakalanmaları veya tutuklanmaları yakınlarına bildirilmeyen,

9.Hakkındaki arama kararı ölçüsüz bir şekilde gerçekleştirilen,

10.Eşyasına veya diğer malvarlığı değerlerine, koşulları oluşmadığı halde el konulan veya korunması için gerekli tedbirler alınmayan ya da eşyası veya diğer malvarlığı değerleri amaç dışı kullanılan veya zamanında geri verilmeyen,

11.Yakalama veya tutuklama işlemine karşı Kanunda öngörülen başvuru imkânlarından yararlandırılmayan, Kişiler, maddî ve manevî her türlü zararlarını, Devletten isteyebilirler.

Hangi Koruma Tedbirlerinde Tazminat Hakkı İlgiliye Bildirilmelidir?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.141/2 kapsamında;

1.Kanuna uygun olarak yakalandıktan veya tutuklandıktan sonra haklarında kovuşturmaya yer olmadığına veya beraat kararı verilmesi halinde

2.Mahkûm olup da gözaltı ve tutuklulukta geçirdiği süreleri, hükümlülük sürelerinden fazla olması veya işlediği suç için kanunda öngörülen cezanın sadece para cezası olması nedeniyle zorunlu olarak bu cezayla cezalandırılması halinde,

kararı veren mahkeme, kişiye tazminat hakkının olduğunu bildirir ve bu bildirimi yaptığını kararına yazar. Aksi takdirde, 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.142 öngörülen süreler başlamayacaktır. Bu durumun eksiliği halinde, mahkeme tarafından verilen kararın bozulmasına sebebiyet verecektir.

Haksız Koruma Tedbiri Neticesinde Ortaya Çıkan Maddi Ve Manevi Zararın Kapsamı Nedir?

1.Haksız Koruma Tedbirinde Maddi Zarar

Haksız Koruma Tedbirine maruz kalan kişinin, yakalama ve tutuklama süresinde uğradığı gelir kaybı MADDİ ZARAR olarak nitelendirilmektedir. Buna ilaveten haksız işlem nedeniyle, bu süreçte yaptığı giderler de maddi zarar kapsamındadır. Örneğin; Avukatlık Ücreti,Yol giderleri vs.

Yakalanan veya tutuklanan kişi ücretli çalışan birisi (memur, işçi vb.)ise; net ücret kaybı maddi zarar olarak sayılır. Ancak kişinin tekrar göreve dönmesi ve kayba uğradığı ücretlerini toplu şekilde ferileri ile birlikte geri alması halinde, bu kişiye devlet tarafından maddi tazminat ödenmeyecektir.

Farklı olarak yakalanan veya tutuklanan kişi Serbest Meslek Sahibi ise, daha önce ne kadar kazanç sağladığı vergi dairesinde, bağlı olduğu meslek kuruluşundan veya bilirkişi raporundan tespit edilerek net gelir kaybının saptanması yapılarak buna göre tazminata hükmedilmesi gerekecektir

Mahkemeler; istenilen tazminattan fazlasına hükmedemeyeceği ve dava dilekçesindeki istenen miktarların sonradan değiştirilemeyeceği için yapılacak tespitin ve talebin uzman kişilerce yapılaması büyük önem arz etmektedir.

2.Haksız Koruma Tedbirinde Manevi Zarar

Tutuklu kalınan süre, yüklenen suçun niteliği, kişinin itibarının sarsılması, toplum içindeki konumu,maddi durumu,hasret ve üzüntü çekmesi, cezaevlerinin koşulları, duyulan acı ve ıstıraplar,tutuklamanın kişi üzerinde bıraktığı izler gözetilerek manevi zarar saptanacaktır.

Haksız Koruma Tedbirine Karşı Nasıl Tazminat Davası Açabilirim?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.142/1’e göre; “karar veya hükümlerin kesinleştiğinin ilgilisine tebliğinden itibaren üç ay ve her hâlde karar veya hükümlerin kesinleşme tarihini izleyen bir yıl içinde tazminat isteminde”  bulunulabileceği belirtilmiştir. Söz konusu bu süreler, Hak Düşürücü Süre olarak benimsenmiştir.

Davacı Sıfatı; zarara uğrayanın kendisi, yasal temsilcisi veya özel yetkili vekiline aittir. Davalı Sıfatı ise; Devleti temsilen Hazine’dir.

Söz konusu davanın dosya üzerinden yürütülmesi nedeniyle, Davacı tarafa önemli sorumluluk düşmektedir. Bunlara örnek verecek olursak; maddi veya manevi zararının nitelik ve niceliğini, gözaltı veya tutuklamayla ilişkili dosyada belgelenenler dışında, her türlü zararını ispat belgelerinin ve benzeri hususların dava dilekçesine eklemesi gibi…

Haksız Koruma Tedbirine Karşı Alınan Tazminat Hangi Hallerde Geri Alınır?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.143  de;  devlet tarafından ödenen tazminat, hangi hallerde geri alınacağı belirtilmiştir. Bunlar;

  1. Kovuşturmaya yer olmadığına ilişkin kararı sonradan kaldırılarak, hakkında kamu davası açılan ve mahkûm edilenlerle,
  2. Yargılamanın aleyhte yenilenmesiyle beraat kararı kaldırılıp mahkûm edilenlere ödenmiş tazminatların mahkûmiyet süresine ilişkin kısmı,

Cumhuriyet savcısının yazılı istemi ile aynı mahkemeden alınacak kararla kamu alacaklarının tahsiline ilişkin mevzuat hükümleri uygulanarak geri alınır. Bu karara karşı; tarafların ve cumhuriyet savcısının itiraz hakkı bulunmaktadır.

Haksız Koruma Tedbirine Karşı Devletçe Ödenen Tazminat Kimlere Rücu Edilebilir?

İlk olarak; devlet ödediği tazminattan dolayı haksız koruma tedbirine sebebiyet veren kamu görevlisine görevini kötüye kullandığı sebebiyle ödediği tazminatı rücu eder. Görevi kötüye kullanmanın kapsamına, rüşvet gibi özel görevi kötüye kullanma halleri de dahildir.

İkinci olarak; İftira konusunu oluşturan suç veya yalan tanıklık nedeniyle gözaltına alınma ve tutuklama halinde ise; Devlet, iftira eden veya yalan tanıklıkta bulunan kişiye de ödediği tazminatı rücu eder.

Koruma Tedbiri Sebebiyle Zarar Meydana Gelse Bile Tazminat Talep Edemeyecek Kişiler Kimdir?

5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu md.144’e göre; koruma tedbiri sebebiyle zarar meydana gelse bile tazminat talep edemeyecek kişiler belirtilmiştir. Bunlar; kanuna uygun olarak yakalanan veya tutuklanan kişiler olmak üzere;

1.Tazminata hak kazanmadığı hâlde, sonradan yürürlüğe giren ve lehte düzenlemeler getiren kanun gereği, durumları tazminat istemeye uygun hâle dönüşenler,

2.Genel veya özel af, şikâyetten vazgeçme, uzlaşma gibi nedenlerle hakkında kovuşturmaya yer olmadığına veya davanın düşmesine karar verilen veya kamu davası geçici olarak durdurulan veya kamu davası ertelenen veya düşürülenler,

3.Kusur yeteneğinin bulunmaması nedeniyle hakkında ceza verilmesine yer olmadığına karar verilenler,

4.Adlî makamlar huzurunda gerçek dışı beyanla suç işlediğini veya suça katıldığını bildirerek gözaltına alınmasına veya tutuklanmasına neden olanlardır.

 kadim hukuk imza